Ticari Mümessil ve Ticari Vekil

Ticari Mümessil

Ticari temsilci, işletme sahibinin, ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında, ticari temsil yetkisi ile kendisini temsil etmek üzere, açıkça ya da örtülü olarak yetki verdiği kişidir. Ticari temsilcilik yetkisi verildiğinin ticaret siciline tescil ettirilmesi zorunludur; yetkisi geniştir ve işletmenin amacına giren her türlü işlemi kapsar.

Ticari Vekil

Ticari vekil, bir ticari işletme sahibinin, kendisine ticari temsilcilik yetkisi vermeksizin, işletmesini yönetmek veya işletmesinin bazı işlerini yürütmek için yetkilendirdiği kişidir. Yetkisi, kendisine verilen görevle sınırlıdır; olağan dışı işlemler için özel yetki gerekir.

Yetkinin Sınırları

Tacir yardımcılarının yetkileri kanunla ve verilen yetki belgesiyle belirlenir. Taşınmazların devri veya ağır yükümlülükler gibi işlemler için özel yetki aranır. İyiniyetli üçüncü kişilere karşı tescil ve ilan edilen yetki esas alınır; ancak işletme sahibinin ticari temsilcinin fiillerinden sorumluluğu, tescilin yapılmış olmasına bağlı değildir (TBK m.547/2).

Rekabet ve Sadakat

Tacir yardımcıları, işletme sahibine karşı sadakat ve özen borcu altındadır; izinsiz olarak kendi veya başkası hesabına aynı alanda iş yapamazlar. Bu yükümlülüğün ihlali tazminat sorumluluğu doğurur.

Hukuki Destek

Temsil yetkisinin doğru tanımlanması, işletme açısından hem güvenlik hem sorumluluk dengesini sağlar. Yetkilendirme ve uyuşmazlıklarda hukuki destek alabilirsiniz.

Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması ve Sona Ermesi

Türk Borçlar Kanunu, uygulamada ticari mümessil denilen kişiyi ticari temsilci olarak adlandırır ve yetkinin sınırlarını ayrıntılı biçimde düzenler. Temsil yetkisi bir şubenin işleriyle sınırlandırılabileceği gibi, birden çok kişinin birlikte imza atması koşuluna da bağlanabilir; bu durumda diğerlerinin katılımı olmaksızın atılan imza işletme sahibini bağlamaz. Bu sınırlamalar ticaret siciline tescil edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz. Bunların dışındaki sınırlamalar ise tescil edilmiş olsalar bile ileri sürülemez (TBK m.549). Kural, üçüncü kişilerin korunması ile işletme sahibinin iradesi arasında denge kurar.

Yetkinin sona ermesinde de tescil belirleyicidir. Temsil yetkisinin verildiği ticaret siciline tescil edilmemiş olsa bile, sona erdiği tescil edilir; sona erme tescil ve ilan edilmediği sürece yetki, iyiniyetli üçüncü kişiler bakımından geçerliliğini korur (TBK m.550). İşletme sahibi, aralarındaki hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri sözleşmelerden doğan haklar saklı kalmak koşuluyla yetkiyi her zaman geri alabilir. Buna karşılık işletme sahibinin ölümü ya da fiil ehliyetini kaybetmesi, kural olarak bu yetkiyi kendiliğinden sona erdirmez (TBK m.554). Geri almanın derhâl tescil ettirilmesi bu nedenle önemlidir.

Uyuşmazlıklarda Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk

Ticari temsilci veya ticari vekilin işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar, ticari işletmeyi ilgilendirdiği ölçüde ticari dava niteliği taşır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu aşama atlandığında dava usulden reddedileceğinden sürecin arabuluculuk başvurusuyla başlatılması gerekir. Görüşmelerin anlaşmazlıkla sonuçlanması hâlinde son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Yetkili mahkeme ise kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İspat bakımından ticaret sicili kayıtları, sicil gazetesi ilanları, imza sirküleri, yetki belgeleri, yazışmalar ve ticari defterler öne çıkar. Defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması, delil değeri bakımından belirleyicidir. Yetkinin kapsamı tartışmalıysa, işlemin işletmenin olağan faaliyetine girip girmediği ile üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı ayrı ayrı değerlendirilir. Rekabet yasağına aykırılık hâlinde işletme sahibi, uğradığı zararın giderilmesini isteyebileceği gibi bunun yerine yapılan işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını da talep edebilir (TBK m.553). Harç ve vekâlet ücreti yürürlükteki tarifelere göre belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari mümessil, yani ticari temsilci kimdir?

Ticari temsilci, işletme sahibinin ticari işletmeyi yönetmek ve işletme adına imza atmak üzere açıkça ya da örtülü olarak yetkilendirdiği kişidir. Yetkisi, işletmenin amacına giren her türlü işlemi kapsar. Ticari temsilci 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.547 ve devamında düzenlenmiştir; temsil yetkisi ticaret siciline tescil edilir.

Ticari vekil ile ticari temsilci arasındaki fark nedir?

Ticari vekil, ticari temsilcilik yetkisi verilmeksizin işletmeyi yönetmek veya işletmenin bazı işlerini yürütmek için yetkilendirilen kişidir ve yetkisi işletmenin alışılmış işlemleriyle sınırlıdır. Ticari vekil, açıkça yetkili kılınmadıkça ödünç para alamaz, kambiyo taahhüdünde bulunamaz ve dava takip edemez; düzenleme 6098 sayılı Kanun m.551'dedir.

Tacir yardımcıları için rekabet yasağı var mıdır?

Evet; ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları, işletme sahibinin izni olmaksızın kendi veya üçüncü kişi hesabına işletmenin yaptığı türden iş yapamaz. Yasağa aykırı davranış hâlinde işletme sahibi zararının giderilmesini isteyebilir. Rekabet yasağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.553'te düzenlenmiştir.