Tasarım Hakkına Tecavüz

Tescilli tasarım sahibinin izni olmaksızın, tasarımın aynısının veya belirgin biçimde benzerinin üretilmesi, piyasaya sürülmesi, satılması, ithal edilmesi veya ticari amaçla kullanılması tasarım hakkına tecavüz oluşturur (SMK m.81).

Korunan, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimdir; ayırt edilemeyecek benzerlikler de tecavüz kapsamındadır.

Tasarım Sahibinin Hakları

Tecavüze uğrayan tasarım sahibi; tecavüzün durdurulmasını, önlenmesini ve giderilmesini, maddi ve manevi tazminatı ve tecavüz oluşturan ürünlere el konulmasını talep edebilir (SMK m.149-150).

Ayrıca tecavüzün tespiti ve önlenmesi için ihtiyati tedbir istenebilir.

Cezai Boyut ve Tescilsiz Tasarım

Tasarım hakkına tecavüz, koşulları varsa cezai sorumluluk da doğurabilir. Tescilsiz tasarımlar bakımından ise koruma daha sınırlı olup, kamuya sunmadan itibaren belirli bir süreyle ve farklı koşullarla korunur.

Hak sahibinin haklarını zamanında ve etkin biçimde kullanması, zararın büyümesini önler.

Tazminatın Hesaplanması

Tasarım hakkına tecavüzde hak sahibinin uğradığı zarar, fiilî kaybı ve yoksun kalınan kazancı kapsar. Sınai Mülkiyet Kanunu m.151 uyarınca yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine bağlı olarak üç usulden biriyle hesaplanır: tecavüz edenin rekabeti olmasaydı hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir, tecavüz edenin elde ettiği net kazanç veya tecavüz edenin hakkı lisans sözleşmesiyle hukuka uygun biçimde kullanmış olması hâlinde ödemesi gereken lisans bedeli. Manevi tazminat ile itibar kaybından doğan zararlar da ayrıca istenebilir; özellikle niteliksiz taklitlerin piyasaya sürüldüğü hâllerde bu talep önem kazanır.

Hesaplamada tasarımın ekonomik önemi, tecavüz sırasında mevcut lisansların sayısı, süresi ve çeşidi ile ihlalin nitelik ve boyutu göz önünde tutulur. İlk iki usulün seçilmesi hâlinde mahkeme, ürüne ilişkin talebin oluşmasında tasarımın belirleyici etken olduğu kanaatine varırsa hakkaniyete uygun bir payın kazanca eklenmesine karar verir. Zararın hesaplanabilmesi için karşı tarafın ticari defterlerinin incelenmesi gerektiğinden, dava dilekçesinde defter ve kayıtların sunulması açıkça talep edilmelidir. Hesaplama usulünün dava sırasında değiştirilmesi kural olarak mümkün olmadığından, seçim yapılmadan önce elde edilebilecek verilerin bütünüyle değerlendirilmesi gerekir.

Zamanaşımı ve Delillerin Tespiti

Sınai Mülkiyet Kanunu m.157, sınai mülkiyet hakkından doğan özel hukuka ilişkin taleplerde Türk Borçlar Kanunu'nun zamanaşımına ilişkin hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Buna göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tecavüz eylemi sürüyorsa zamanaşımı, ihlalin devam ettiği her gün bakımından yeniden işlemeye başlar. Zamanaşımının başlangıcı bakımından tecavüz edenin kimliğinin ne zaman öğrenildiği belirleyici olduğundan, tespit çalışmalarının tarihleri kayıt altına alınmalıdır.

Tecavüzün sonradan ispatlanamaz hâle gelmemesi için dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi yerinde olur. Fuar, mağaza veya internet ortamındaki satışlar bakımından noter tespiti, ekran görüntülerinin zaman damgalı biçimde kaydedilmesi ve numune alınması etkili yollardır. Ayrıca tecavüz oluşturan ürünlerin üretiminin, satışının ve ithalinin durdurulması için ihtiyati tedbir talep edilebilir; tedbirin uygulanmasının ardından esas davanın kanunda öngörülen süre içinde açılması zorunludur. Ayrıca gümrük idaresine başvurularak taklit ürünlerin ithalinde durdurma tedbiri uygulanması da istenebilir; bu yol dava süreciyle birlikte yürütülebilir.

Mevzuat DayanağıTasarım hakkına tecavüz 6769 sayılı SMK m.81'de; tazminat ve tecavüze ilişkin talepler m.149-151'de düzenlenmiştir. Tescilli tasarımın izinsiz üretimi, satışı ve ticari kullanımı tecavüz oluşturur; sahibi durdurma, önleme, tazminat ve el koyma talep edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular