Sendikal Tazminat

Sendika Özgürlüğü ve Güvence

İşçilerin işe alınması, sendika üyesi olmaları veya olmamaları şartına bağlanamaz. İşveren, çalışma sırasında sendika üyeliği ya da sendikal faaliyet nedeniyle işçiler arasında ayrım yapamaz (6356 sayılı Kanun m.25).

Bu güvence, sendika özgürlüğünün ve toplu iş ilişkilerinin korunmasını amaçlar; ayrımcılık hem üyelik hem de sendikal faaliyet bakımından yasaktır.

Sendikal Tazminatın Miktarı

Sendikal ayrımcılığa uğrayan işçi, işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata hak kazanır (6356 sayılı Kanun m.25/4-5). Bu tazminat, ayrımcılığın ağırlığını yansıtacak biçimde belirlenir.

İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshi hâlinde, işe iade davası açan işçi bakımından da sendikal tazminat gündeme gelir; fesih sendikal nedene dayanıyorsa bu tazminata hükmedilir.

İspat ve Dava

İşçi, feshin sendikal nedene dayandığını iddia ediyorsa bu durumu güçlü biçimde ortaya koyan olguları ileri sürer; ispat yükü bakımından kanunda işçi lehine düzenlemeler bulunur.

Sendikal tazminat, kıdem ve ihbar tazminatı gibi diğer alacaklardan bağımsızdır ve koşulları varsa onlarla birlikte istenebilir.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Sendikal tazminat istemleri iş hukukundan doğduğundan görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde davalara bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ile tazminatı talepleri ve işe iade istemleri bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk başvurusunun karşı taraf olarak gerçek işveren gösterilerek yapılması da önem taşır; alt işveren ilişkilerinde her iki işverene karşı başvuru yapılması gerekebilir.

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenir. Eksikliğin giderilmesi için mahkemece kesin süre verilir; süre içinde tamamlanmazsa dava şartı yokluğundan ret kararı verilir. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri ile bunlara ilişkin rücu talepleri bu dava şartının kapsamı dışındadır. Arabuluculukta varılan anlaşmanın kapsamı, sonradan ileri sürülecek talepleri sınırlayabilir. Bu nedenle anlaşma metninin, hangi alacakları kapsadığı ve hangilerinin saklı tutulduğu açıkça yazılarak düzenlenmesi, sonradan doğacak tartışmaları büyük ölçüde önler.

Diğer Tazminatlarla İlişkisi

Sendikal tazminat, kıdem ve ihbar tazminatından bağımsız bir alacaktır; koşulları oluştuğunda bunlarla birlikte talep edilebilir. Buna karşılık aynı fesih nedeniyle hem sendikal tazminata hem de kötüniyet tazminatına birlikte hükmedilmesi kural olarak mümkün görülmez; her ikisi de fesih hakkının kötüye kullanılmasına bağlanan sonuçlardır. Benzer biçimde eşit davranma ilkesine aykırılık hâlinde öngörülen ayrımcılık tazminatı ile sendikal tazminatın aynı fiil için birlikte istenmesi kabul edilmez. Bu ayrım, dava dilekçesinde talep sonucunun doğru kurulmasını gerektirir; terditli talep düzenlemesiyle hangi tazminatın öncelikle istendiği açıkça belirtilmelidir.

İş güvencesi kapsamındaki işçi bakımından fesih sendikal nedene dayanıyorsa işe iade davasında sendikal tazminata hükmedilir; işçinin işe başlatılıp başlatılmaması bu sonucu değiştirmez. İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçi ise doğrudan sendikal tazminat davası açabilir. Tazminatın hesabında işçinin bir yıllık ücreti esas alınır ve bu tutar alt sınırdır; olayın özelliğine göre daha yüksek belirlenmesi mümkündür. Hesaplamada çıplak brüt ücretin esas alınması genel kabul görmektedir. Ayrıca faiz başlangıcının ve faiz türünün dilekçede açıkça gösterilmesi, hüküm altına alınacak alacağın kapsamını doğrudan etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Sendikal tazminat ne kadardır?

İşçinin en az bir yıllık ücreti tutarında belirlenir; ayrımcılığın ağırlığına göre daha yüksek olabilir.

Sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarıldım, ne yapabilirim?

Feshin sendikal nedene dayandığını ileri sürerek işe iade ve sendikal tazminat talep edebilirsiniz.

Sendikal tazminat diğer tazminatlara engel mi?

Hayır. Sendikal tazminat, kıdem ve ihbar gibi alacaklardan bağımsızdır; koşulları varsa birlikte istenebilir.