İş Kazasında İşverenin Kusuru ve Sorumluluğu

İşverenin Gözetme ve Güvenlik Borcu

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, araç ve gereçleri eksiksiz sağlamakla yükümlüdür (6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; TBK m.417). Bu yükümlülüğün ihlali kusur oluşturur.

Kaza sonrası, işverenin risk değerlendirmesi yapıp yapmadığı, eğitim ve donanım sağlayıp sağlamadığı incelenir. Önlem eksikliği, tazminat sorumluluğunu doğurur.

Kusur ve Tazminat Türleri

İş kazasında maddi tazminat (iş göremezlik, tedavi gideri, destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat istenebilir. Kusur oranı, işçinin ve işverenin sorumluluk paylarının belirlenmesinde esastır.

İşçinin kusuru varsa tazminattan indirim yapılabilir; ancak ağır güvenlik ihlallerinde işverenin sorumluluğu artar. SGK'nın karşıladığı kısım dışında kalan zarar işverenden istenir.

Rücu ve Ceza Boyutu

SGK, iş kazası nedeniyle yaptığı ödemeleri kusurlu işverene rücu edebilir. Ayrıca ölüm veya yaralanmayla sonuçlanan kazalarda, işveren veya sorumlular hakkında taksirle yaralama ya da öldürme suçundan ceza soruşturması yürütülebilir.

Bu nedenle iş kazası dosyaları çoğu zaman hem tazminat hem ceza yönüyle birlikte takip edilir; delillerin kaza anından itibaren korunması önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş mahkemelerinde görülür. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya, asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından dava, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Davalı birden fazlaysa, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı yöneltilen talepler ile işverene karşı açılan davaların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Bu yetki kuralları kesin nitelikte olduğundan, taraflar arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerli sayılmaz. Önemli bir ayrıntı arabuluculuk şartına ilişkindir: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvuru dava şartı değildir. Diğer işçilik alacakları için zorunlu olan bu adım, iş kazası tazminatlarında aranmaz; taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. İhtiyari arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, düzenlenen belgeye icra edilebilirlik şerhi alınması mümkündür.

Zamanaşımı ve Sürelerin İşlemesi

İş kazasından doğan tazminat talepleri, işverenin iş sözleşmesinden kaynaklanan gözetme borcuna aykırılığa dayandığından on yıllık zamanaşımına tabidir. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülüyorsa, tazminat talebi bakımından da bu daha uzun süre uygulanır. Bu kural, taksirle yaralama veya öldürme suçlarının söz konusu olduğu iş kazalarında sürenin önemli ölçüde uzamasına yol açabilir ve hak arama imkânını genişletir. Bu nedenle ceza soruşturması ve kovuşturmasındaki gelişmelerin, tazminat talebinin süresi bakımından da yakından izlenmesi gerekir.

Sürenin başlangıcı, uygulamada en çok tartışılan noktadır. Zararın kapsamı kaza anında belirlenemiyorsa, sürekli iş göremezlik oranının kesinleştiği tarih esas alınır. Tedavi süreci devam ederken veya maluliyet oranı henüz saptanmamışken zararın öğrenildiğinden söz edilemez. Kısmi dava açılması hâlinde zamanaşımı yalnızca talep edilen bölüm için kesilir; ıslahla artırılan kısım bakımından işveren zamanaşımı def'inde bulunabileceğinden, hesap raporundan sonra ıslah zamanlaması dikkatle planlanmalıdır. Destekten yoksun kalma tazminatı talep eden yakınlar bakımından da süre, aynı esaslara göre belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazasında işveren her zaman sorumlu mu?

İşveren güvenlik önlemlerini eksiksiz almışsa sorumluluğu azalır; ancak önlem eksikliği kusur oluşturur. Kusur, bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Hangi tazminatları isteyebilirim?

İş göremezlik, tedavi giderleri ve destekten yoksun kalma gibi maddi tazminatlar ile manevi tazminat istenebilir; kusur oranı belirleyicidir.

SGK ödeme yapınca dava gerekir mi?

SGK'nın karşıladığı kısım dışında kalan zarar için işverene karşı tazminat davası açılabilir; SGK da kusurlu işverene rücu edebilir.