Meslek Hastalığı ve Tazminat Hakları

Meslek Hastalığı Nedir?

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm koşulları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir (5510 sayılı Kanun m.14).

Hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için işle nedensellik bağının kurulması gerekir; bu, sağlık kurulu raporları ve tıbbi incelemelerle belirlenir.

Tespit ve Bildirim Süreci

Meslek hastalığı şüphesinde, yetkili sağlık hizmet sunucularına başvurulur ve durum SGK'ya bildirilir. Sürekli iş göremezlik oranı, sağlık kurulu raporuyla saptanır.

İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren yasal süre içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür; bildirim yükümlülüğünün ihlali idari yaptırıma tabidir.

Tazminat ve Sorumluluk

Meslek hastalığı, işverenin işçiyi koruma ve gözetme borcunun ihlalinden kaynaklanıyorsa, işçi maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Kusur oranı, işyerindeki koşulların incelenmesiyle belirlenir.

SGK'nın sağladığı gelir ve ödemeler dışında kalan zarar işverenden talep edilebilir; SGK da kusurlu işverene rücu edebilir.

Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile Sosyal Güvenlik Kurumu işlemlerine karşı açılan davalarda görevli mahkeme iş mahkemesidir (5510 sayılı Kanun m.101). İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Birden fazla işveren yanında çalışılmışsa, hastalığa yol açan çalışma dönemlerinin tamamı gözetilerek husumetin doğru yöneltilmesi gerekir. Alt işveren ilişkisinin bulunduğu hâllerde asıl işverenin sorumluluğu da birlikte değerlendirileceğinden, davanın her iki tarafa yöneltilmesi gerekebilir.

İşverenin sorumluluğu iş sözleşmesinden doğan gözetme borcuna dayandığından, tazminat talepleri kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir (Türk Borçlar Kanunu m.146). Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir. Sürenin başlangıcı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği an esas alınarak değerlendirilir; meslek hastalıklarında bu an çoğunlukla sürekli iş göremezlik oranının belirlendiği tarihtir. Zararın seyrinde beklenmeyen bir ağırlaşma olması hâlinde ek dava açılması gündeme gelebilir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanan gelir ve ödemelerin tazminattan indirilmesine ilişkin esaslar da hesaplama yapılırken ayrıca gözetilir.

Arabuluculuk Dava Şartının Uygulanmadığı Hâller

İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat davalarında kural olarak arabulucuya başvuru dava şartıdır. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu kuralın dışında tutulmuştur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Bu davalarda arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılabilir; taraflar dilerlerse ihtiyari arabuluculuk yolunu yine de tercih edebilirler. Bu istisna, ağır ve karmaşık bilirkişi incelemesi gerektiren bu davalarda sürecin gereksiz yere uzamasını önlemek amacıyla öngörülmüştür; kapsamın dar yorumlanması gerekir.

İstisna yalnızca kaza ve meslek hastalığından doğan talepleri kapsar. Aynı dosyada kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ya da ücret alacağı gibi talepler de ileri sürülecekse, bu talepler bakımından arabuluculuk şartı ayrıca aranır. Uygulamada sık yapılan hata, tüm taleplerin tek dilekçede toplanarak arabuluculuk aşamasının atlanması ve bir kısım talebin usulden reddedilmesidir. Taleplerin niteliğine göre ayrıştırılması, davanın gereksiz yere gecikmesini ve ek gider doğmasını önler. Ayrıca rücu davalarında Kurumun taraf sıfatı ile zamanaşımı süresinin başlangıcı bakımından farklı kuralların uygulandığı da unutulmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Meslek hastalığı nasıl tespit edilir?

Yetkili sağlık kuruluşlarının raporu ve işle nedensellik bağının kurulmasıyla tespit edilir; sürekli iş göremezlik oranı sağlık kurulunca belirlenir.

İşverenden tazminat isteyebilir miyim?

Hastalık işverenin koruma borcunu ihlalinden kaynaklanıyorsa maddi ve manevi tazminat istenebilir; kusur oranı belirleyicidir.

Meslek hastalığını kim bildirir?

İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren yasal süre içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür; ihlali idari yaptırıma tabidir.