Patent İhlalinde İstem Yorumu ve Eşdeğerler

Koruma Kapsamı ve İstemlerin Belirleyiciliği

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.89 uyarınca patentten doğan korumanın kapsamı istemlerle belirlenir. Tarifname ve resimler, istemlerin yorumlanmasında yardımcı unsur olarak kullanılır ancak istemlerin yerine geçmez.

Bu ilke, koruma kapsamının ne yalnızca istemlerin katı lafzıyla ne de yalnızca buluş fikriyle belirlenemeyeceğini ifade eder. Amaç, patent sahibine hakkaniyetli bir koruma sağlarken üçüncü kişilere de makul bir hukuki güvenlik sunmaktır.

Tarifname ve Resimlerin Yorumdaki İşlevi

İstemlerde geçen teknik terimlerin anlamı tereddütlü olduğunda tarifname ve resimlere başvurulur. Buluşun çözmeyi amaçladığı teknik problem ve sağladığı çözüm, istemin kapsamını anlamlandırmada yol göstericidir.

Yorumda, patent başvurusu tarihinde ilgili teknik alandaki uzman kişinin bilgi düzeyi esas alınır. Böylece istemin lafzı ile buluşun özü arasında dengeli bir okuma yapılması hedeflenir.

Eşdeğerler Doktrini ve Tecavüz Halleri

Eşdeğerler (equivalents) doktrini, bir unsurun istemde yazılı unsurla aynı işlevi, aynı yolla görüp aynı sonucu doğurması halinde korumanın o unsuru da kapsayabileceğini öngörür. SMK m.89 koruma kapsamı belirlenirken istem unsurlarına eşdeğer nitelikteki unsurların da dikkate alınacağını düzenler.

SMK m.141, patentten doğan hakka tecavüz sayılan fiilleri düzenler; ürünün izinsiz üretimi, satışı, kullanımı ve ithali bunların başında gelir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadı, tecavüz incelemesinde önce istem unsurlarının birebir varlığının, ardından eşdeğerlik değerlendirmesinin yapılmasını benimser.

Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Sınai Mülkiyet Kanunu m.156 uyarınca bu Kanunda öngörülen davalarda görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir. Bu mahkemeler tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde kurulur; bulunmadıkları yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen mahkemeler bu sıfatla görev yapar. Yetki bakımından, davacının Türkiye'de yerleşim yeri bulunmaması hâlinde yetkili mahkeme, davanın açıldığı tarihte sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yer; vekillik kaydı silinmişse Kurum merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Üçüncü kişiler tarafından sınai mülkiyet hakkı sahibi aleyhine açılacak davalarda ise yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir (SMK m.156). Zamanaşımı yönünden SMK m.157, sınai mülkiyet hakkından doğan özel hukuka ilişkin taleplerde Türk Borçlar Kanunu'nun zamanaşımına ilişkin hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Tecavüzden doğan tazminat istemleri haksız fiil niteliğinde olduğundan, TBK m.72'deki iki yıllık ve on yıllık süreler esas alınır. Tecavüzün sürekli olduğu hâllerde her yeni ihlal fiili bakımından sürenin yeniden işlemeye başladığı kabul edilir.

İhlal Davasında İspat ve Bilirkişi İncelemesi

İhlal iddiasının merkezinde, tecavüz oluşturduğu ileri sürülen ürün veya usulün istemlerdeki tüm unsurları karşılayıp karşılamadığı bulunur. Uygulamada istem unsurları ile karşı ürünün özellikleri satır satır eşleştirilerek karşılaştırma tablosu hazırlanır. Bu tabloda önce lafzî örtüşme, ardından eşdeğerlik değerlendirmesi yapılır. Eşdeğerlik incelemesinde unsurun aynı işlevi, esas itibarıyla aynı yolla görüp aynı sonucu doğurup doğurmadığı ölçüt alınır. Başvuru sürecinde istemlerde yapılan daraltmalar ve Kuruma sunulan açıklamalar da yorumu sınırlayan unsurlar olarak dikkate alınır.

Teknik değerlendirme çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle yapılır; heyette ilgili teknik alandan uzman ile hukukçu üyenin birlikte yer alması tercih edilir. Delil elde etmek için ürün numunesi alınması, üretim tesisinde inceleme ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400 uyarınca delil tespiti yoluna başvurulabilir. Bir ürünün elde edilmesine ilişkin usul patentlerinde ise Sınai Mülkiyet Kanunu, belirli koşullarla ispat yükünün yer değiştirmesini öngörür. Bilirkişi raporuna karşı itirazların teknik gerekçelerle ve istem unsurları üzerinden yapılması, ek rapor alınması bakımından belirleyicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Patentin koruma sınırını ne belirler?

Koruma kapsamı SMK m.89'a göre istemlerle belirlenir; tarifname ve resimler yalnızca istemlerin yorumlanmasına yardımcı olur.

Eşdeğerler doktrini neyi korur?

İstemdeki bir unsurla aynı işlevi aynı yolla görüp aynı sonucu doğuran unsurları kapsayarak patenti önemsiz biçim değişiklikleriyle atlatmaya karşı korur.

Patente tecavüz hangi fiillerle olur?

SMK m.141 uyarınca patentli ürünün izinsiz üretimi, satışı, kullanımı, ithali ve stoklanması gibi fiiller tecavüz oluşturur.