Patent Başvurusunda Rüçhan Hakkı

Rüçhan Hakkının Kaynağı ve İşlevi

6769 sayılı SMK m.93, Paris Sözleşmesi'ne taraf bir ülkede usulüne uygun yapılmış ilk başvuruya dayanarak rüçhan hakkı talep edilebileceğini düzenler. Rüçhan hakkı, ilk başvuru tarihinin sonraki başvuru bakımından esas alınmasını sağlar.

Böylece rüçhan süresi içinde yapılan sonraki başvuru, ilk başvuru tarihine göre yenilik ve buluş basamağı bakımından değerlendirilir. Bu, araya giren üçüncü kişi açıklamalarının başvuruyu hükümsüz kılmasını önler.

On İki Aylık Başvuru Rüçhanı

Patent ve faydalı modelde başvuru rüçhanı, ilk başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde kullanılabilir. Bu süre içinde başka bir ülkede yapılan başvuruda rüçhan talep edilerek ilk başvuru tarihi korunur.

Rüçhan hakkının doğması için ilk başvurunun usulüne uygun yapılmış olması ve başvuru tarihinin belirlenebilir olması gerekir. Süre, hak kaybını önlemek için titizlikle takip edilmelidir.

Sergi Rüçhanı ve Talep Belgeleri

SMK m.93 kapsamında, buluşun teşhir edildiği resmi veya resmen tanınan bir sergideki açıklamaya dayanan sergi rüçhanı da mümkündür. Bu halde rüçhan, sergideki teşhir tarihinden itibaren işleyen süre içinde talep edilir.

Rüçhan talebinin başvuruyla birlikte veya kanunda öngörülen süre içinde yapılması ve rüçhan belgesinin öngörülen süre içinde Kuruma sunulması gerekir. Bu koşullara uyulmaması rüçhan hakkının yitirilmesine yol açar.

Marka ve Tasarım Rüçhanı ile Karşılaştırma

Rüçhan hakkı yalnızca patent ve faydalı modele özgü değildir. Marka bakımından, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf bir devlette usulüne uygun başvuru yapmış kişiler, başvuru tarihinden itibaren altı aylık süre içinde aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için Türkiye'de başvuru yapma konusunda rüçhan hakkından yararlanır (SMK m.12). Tasarımda da rüçhan süresi altı ay olarak öngörülmüştür (SMK m.62). Bu düzenlemeler Paris Sözleşmesi'nden kaynaklanan ortak bir sistemin yansıması olduğundan, taraf devletlerin uygulamalarında büyük ölçüde benzerlik bulunmaktadır. Süreler ise hak türüne göre farklılaşır.

Patent ve faydalı modelde ise bu süre on iki aydır (SMK m.93). Süre farkı, teknik alanda koruma stratejisinin oluşturulması için daha uzun bir değerlendirme dönemine ihtiyaç duyulmasından kaynaklanır. Her üç sınai hak bakımından ortak nokta, süre içinde kullanılmayan rüçhan haklarının düşmesi ve rüçhandan yararlanabilmek için ilk başvurunun yapıldığı devletin yetkili makamından rüçhan hakkı belgesi alınmasının şart olmasıdır. Belgenin öngörülen süre içinde Kuruma sunulmaması hak kaybına yol açar. Rüçhan hakkının devri de mümkündür; ilk başvuru sahibinin halefleri, aynı süre içinde bu haktan yararlanarak Türkiye'de başvuru yapabilir.

Rüçhan Talebinin Sonuçları ve Hak Kaybı

Rüçhan hakkı, tekniğin bilinen durumunun belirlenmesinde ölçü alınacak tarihi öne çeker. Böylece ilk başvuru ile sonraki başvuru arasındaki dönemde üçüncü kişilerce yapılan açıklamalar veya başvurular, yenilik ve buluş basamağı değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Ayrıca buluşu yapandan ya da başvuru yapılan merciden kaynaklanan bazı açıklamalar, rüçhan hakkı tarihinden önceki on iki ay içinde yapılmışsa patent verilmesini etkilemez (SMK m.84). Bu iki kurum birbirini tamamlar niteliktedir. Bununla birlikte bu istisna her ülkede aynı biçimde tanınmadığından, yurt dışında koruma hedefleniyorsa açıklama yapılmadan önce başvuru stratejisinin belirlenmesi gerekir.

Rüçhan talebinin geçerli olabilmesi şeklî koşullara sıkı biçimde bağlıdır. Talebin başvuruyla birlikte ya da kanunda öngörülen süre içinde yapılması, rüçhan belgesinin ve gerekiyorsa çevirisinin süresinde sunulması ve ücretinin ödenmesi gerekir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde rüçhan talebi yapılmamış sayılır ve başvuru kendi tarihine göre değerlendirilir. Rüçhanın kaybı, araya giren açıklamalar nedeniyle başvurunun yenilik ölçütünü karşılayamaması sonucunu doğurabileceğinden süre takibi kritik önemdedir. Birden çok ilk başvuruya dayanan çoklu rüçhan taleplerinde ise her bir talebin ayrı ayrı belgelendirilmesi ve istemlerle ilişkisinin gösterilmesi aranır.

Sıkça Sorulan Sorular

Patentte rüçhan süresi ne kadardır?

Başvuru rüçhanı, SMK m.93 uyarınca ilk başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde kullanılabilir.

Sergi rüçhanı nedir?

Buluşun resmi veya resmen tanınan bir sergide teşhirine dayanan ve bu teşhir tarihinden işleyen süre içinde talep edilebilen bir rüçhan türüdür.

Rüçhan belgesi ne zaman sunulur?

Rüçhan talebiyle birlikte veya SMK m.93 çerçevesinde öngörülen süre içinde Kuruma sunulmalıdır; aksi halde hak kaybedilir.