Kötüniyet Tazminatı

Kötüniyet Tazminatı Nedir?

Kötüniyet tazminatı, iş güvencesi hükümlerinden yararlanamayan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin, işverence fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirilmesi hâlinde gündeme gelen bir tazminattır (İş Kanunu m.17).

Örneğin işçinin şikâyette bulunması veya hakkını araması üzerine yapılan fesihler, kötüniyetli fesih olarak değerlendirilebilir.

Kapsamı

Kötüniyet tazminatı, iş güvencesi kapsamında olmayan (örneğin işyerinde otuzdan az işçi çalışan ya da kıdemi altı aydan az olan) işçiler bakımından önem taşır. İş güvencesi kapsamındaki işçiler ise işe iade davası yoluna başvurur.

Bu ayrım, işçinin hangi korumadan yararlanacağını belirler.

Tazminatın Hesabı

Kötüniyet tazminatı, işçinin ihbar (bildirim) süresine ait ücretinin üç katı tutarındadır. Bu tazminat, ihbar tazminatından ayrı olarak talep edilebilir.

Kötüniyetin ispatı, işçinin lehine sonuç doğması için önemlidir.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

Kötüniyet tazminatı talebi, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 uyarınca iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından aynı Kanun m.6 gereğince davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir; bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Talep, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan işçi alacağı niteliğinde olduğundan, Kanun m.3 uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Zamanaşımı bakımından 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3, kötüniyet tazminatı için beş yıllık süre öngörür ve bu süre kural olarak fesih tarihinden itibaren işler. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur. Talebin belirsiz alacak davası mı yoksa kısmi dava olarak mı ileri sürüleceği, ıslah ve zamanaşımı defi bakımından sonuç doğurur. Faiz istemi de dilekçede açıkça belirtilmelidir; talep edilmeyen faize kendiliğinden hükmedilmez. Süre hesabının fesih tarihi üzerinden yapılması hak kaybını önler.

İspat ve Deliller

Kötüniyet tazminatında ispat yükü işçidedir; işçi, feshin geçerli bir gerekçeye değil, fesih hakkının kötüye kullanılmasına dayandığını ortaya koymalıdır. Bu nedenle fesihten kısa süre önce yapılan başvuru, şikâyet veya dava ile fesih arasındaki zaman yakınlığı önem taşır. Sosyal Güvenlik Kurumuna, çalışma birimlerine veya iş müfettişliğine yapılan şikâyet dilekçeleri, düzenlenen raporlar, tanık beyanları, elektronik posta yazışmaları ve iç yazışmalar delil olarak sunulabilir. İşyerinde benzer durumdaki işçilere farklı davranıldığının gösterilmesi de değerlendirmeye katkı sağlar.

İşverenin fesihte gösterdiği gerekçenin gerçeği yansıtmadığının veya süreç içinde değiştiğinin ortaya konması, kötüniyet iddiasını destekler. Fesih bildiriminde hiçbir sebep gösterilmemesi tek başına kötüniyet anlamına gelmez; ancak diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Feshin sendikal nedene dayandığı hâllerde 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25 uyarınca sendikal tazminat gündeme gelir ve bu tazminata hükmedilmesi hâlinde ayrıca kötüniyet tazminatı uygulanmaz. Bu nedenle talebin hukuki nitelendirmesinin baştan doğru yapılması gerekir. Bu değerlendirmenin dava dilekçesi hazırlanmadan önce yapılması yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kötüniyet tazminatı kimlere ödenir?

İş güvencesi hükümlerinden yararlanamayan işçinin sözleşmesi, fesih hakkı kötüye kullanılarak feshedilmişse bu tazminat gündeme gelir.

Kötüniyet tazminatı ne kadardır?

İşçinin bildirim (ihbar) süresine ait ücretinin üç katı tutarındadır ve ihbar tazminatından ayrı talep edilebilir.

İş güvencesi kapsamındaki işçi ne yapar?

İş güvencesi kapsamındaki işçi, kötüniyet tazminatı yerine işe iade davası yoluna başvurur.