İşçinin Haklı Fesih Nedenleri

İşçinin Haklı Nedenle Feshi

İşçi, belirli durumların varlığında iş sözleşmesini bildirim süresine uymaksızın derhal feshedebilir (İş Kanunu m.24). Haklı nedenle fesih, işçinin çalışmaya devam etmesinin kendisinden beklenemeyeceği hâllerde söz konusu olur.

Bu fesihte, koşulları varsa işçinin kıdem tazminatı hakkı korunur.

Haklı Fesih Sebepleri

Haklı fesih sebepleri; sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan davranışları ve zorlayıcı sebepler olarak gruplandırılır. Ücretin ödenmemesi, hakaret, mobbing, cinsel taciz, sigorta primlerinin eksik yatırılması ve çalışma koşullarının uygulanmaması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Her somut olay, kendi koşulları içinde değerlendirilir.

Süre ve Sonuçlar

Ahlak ve iyiniyete aykırılık hâllerinde işçi, fiili öğrenmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde fesih hakkını kullanmalıdır. Haklı fesihte işçi; kıdem tazminatı ile varsa diğer alacaklarını talep edebilir.

Sürelerin kaçırılmaması, hak kaybını önler.

İspat ve Deliller

Haklı nedenle feshin ispat yükü, fesih iradesini açıklayan işçiye aittir. Bu nedenle fesih bildiriminin yazılı olarak ve sebebi açıkça gösterilerek yapılması, sonraki aşamada büyük önem taşır. Sebep bildirilmeden işten ayrılma, uygulamada istifa olarak değerlendirilebilmekte ve kıdem tazminatı talebini zayıflatmaktadır. Fesih bildiriminde gösterilen sebeple bağlılık ilkesi gereği, yargılama sırasında bildirimde yer almayan yeni sebeplere dayanılması kural olarak mümkün görülmez. Bildirimin karşı tarafa ulaştığının kanıtlanması da ayrıca gereklidir. Fesih bildirimi noter aracılığıyla gönderildiğinde, hem içerik hem de tarih bakımından güçlü bir delil elde edilmiş olur.

Delil olarak ücret bordroları, banka hesap hareketleri, Sosyal Güvenlik Kurumu hizmet dökümü ve işyeri kayıtları öne çıkar. Ücretin ödenmediği iddiasında bordrodaki imzanın varlığı ve ihtirazi kayıt konulup konulmadığı belirleyicidir. Mobbing, hakaret ve taciz iddialarında tanık beyanları, yazışmalar, kamera kayıtları ve idari soruşturma dosyaları değerlendirilir. Sigorta primlerinin eksik bildirimi hizmet dökümüyle, çalışma koşullarının uygulanmadığı ise görev tanımı ve puantaj kayıtlarıyla ortaya konur. Hukuka aykırı yolla elde edilen kayıtların değerlendirme dışı bırakılabileceği unutulmamalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, işverenin sunduğu matbu istifa dilekçesinin imzalanmasıdır. İçeriği okunmadan imzalanan bu belge, haklı nedenle feshin sonuçlarını ortadan kaldırabilir. İkinci sık hata, altı iş günlük hak düşürücü sürenin geçirilmesidir; ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık hâllerinde işçi, fiili öğrendiği tarihten itibaren bu süre içinde fesih hakkını kullanmalıdır. Ödenmeyen ücret gibi süregelen ihlallerde ise ihlalin devam ettiği sürece fesih hakkının kullanılabileceği kabul edilmektedir. Ayrıca fesihten sonra yeni bir işe başlanmış olması, haklı nedenle feshin geçerliliğini tek başına etkilemez; ancak dosyadaki diğer olgularla birlikte değerlendirilir.

Bir diğer yanılgı, haklı nedenle fesheden işçinin ihbar tazminatı da isteyebileceği düşüncesidir; oysa sözleşmeyi fesheden taraf, feshi haklı olsa dahi ihbar tazminatına hak kazanamaz. İşe iade talebiyle haklı fesih iddiasının birlikte ileri sürülmesi de çelişki yaratır, çünkü işe iade işverence yapılan geçersiz feshe bağlıdır. Ayrıca işyerini bildirimsiz terk ederek fiilen devamsızlığa geçmek, işverene haklı nedenle fesih imkânı verebilir. Fesih öncesinde noter ihtarıyla ihlalin bildirilmesi, iddianın belgelenmesini kolaylaştırır. Fesih sonrasında düzenlenen ibraname ve ödeme belgelerinin içeriği de dikkatle incelenmelidir; geçerlilik koşullarını taşımayan ibra beyanları sonuç doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

İşçi hangi hâllerde haklı fesih yapabilir?

Sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyiniyete aykırı davranışları (ücret ödememe, hakaret, mobbing gibi) ve zorlayıcı sebepler haklı fesih nedenidir.

Haklı fesihte kıdem tazminatı alınır mı?

Evet. Koşulları varsa işçi, haklı nedenle fesihte kıdem tazminatı ve diğer alacaklarını talep edebilir.

Haklı fesih süresi nedir?

Ahlak ve iyiniyete aykırılıkta, fiili öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde fesih hakkı kullanılmalıdır.