Hırsızlık Suçu ve Cezası

Hırsızlık Suçu Nedir?

Hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malın, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alınmasıdır (TCK m.141). Suçun konusu taşınır mallardır.

Malın alınmasıyla suç tamamlanır; failin malı kullanıp kullanmaması sonucu değiştirmez.

Cezası ve Nitelikli Hâller

Hırsızlığın temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Kanunda sayılan nitelikli hâllerin varlığında (örneğin kilit açılarak, bilişim sistemleri kullanılarak ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında işlenmesi) ceza önemli ölçüde artırılır (TCK m.142). Suçun gece vakti işlenmesi hâlinde ise ceza yarı oranında artırılır (TCK m.143).

Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi gibi hâllerde ise daha az ceza öngörülmüştür.

Etkin Pişmanlık

Fail, hırsızlık suçu tamamlandıktan sonra ve kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını gidermesi hâlinde cezada indirim uygulanır (TCK m.168). İndirimin oranı, pişmanlığın gerçekleştiği aşamaya göre değişir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hırsızlık suçunda yargılama kural olarak asliye ceza mahkemesinde yapılır. Suçun temel şekli ve nitelikli hâllerinin çoğu bakımından asliye ceza mahkemesi görevlidir; ancak kanunda öngörülen cezanın üst sınırının on yılı aştığı hâllerde (örneğin m.142/3 veya m.142/2 ile gece vakti artırımının birlikte uygulandığı durumlarda) ağır ceza mahkemesi görevlidir. Fail fiil sırasında on sekiz yaşını doldurmamışsa yargılama çocuk mahkemesinde yürütülür. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir; görevsiz mahkemede verilen hüküm kanun yolu incelemesinde bozma sebebi oluşturur. Adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca çocuk koruma mevzuatındaki özel usul hükümleri uygulanır. Yargılama sırasında tutuklama ve adli kontrol kararları da görevli mahkemece verilir.

Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.12). Malın alındığı yer ile ele geçirildiği yerin farklı olduğu durumlarda fiilin tamamlandığı yer esas alınır. Soruşturma, suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülür; ancak mağdur bulunduğu yerdeki kolluk birimine ya da başsavcılığa da başvurabilir, dosya yetkili makama gönderilir. Birden çok yerde işlenen bağlantılı fiillerde, davaların birleştirilerek tek mahkemede görülmesi mümkündür. Suçun birden çok kişi tarafından işlendiği dosyalarda şüphelilerin farklı yerlerde yakalanması yetkiyi değiştirmez; belirleyici olan fiilin işlendiği yerdir. Hırsızlığın bir evde işlenmesi hâlinde ise cezanın belirlenmesinde farklı kurallar devreye girer; bu durum konuttan hırsızlık cezası başlığında incelenmiştir.

Süreç Nasıl İşler

Süreç; şikâyet, ihbar ya da kolluğun suçu doğrudan öğrenmesiyle başlar. Cumhuriyet savcısı olay yeri incelemesi yaptırır, kamera kayıtlarını toplatır, tanık beyanlarını aldırır ve şüphelinin ifadesine başvurur. Yeterli şüpheye ulaşılırsa iddianame düzenlenir; iddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar. Hırsızlık şikâyete bağlı bir suç olmadığından, mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı tek başına sona erdirmez. Çalınan malın bulunması hâlinde eşya, sahibine yediemin sıfatıyla teslim edilebilir. Şüpheli hakkında kaçma veya delilleri karartma şüphesi bulunuyorsa koruma tedbirlerine başvurulması gündeme gelebilir. Kovuşturma aşamasında mağdur, katılan sıfatıyla yargılamaya iştirak edebilir.

Hırsızlığın temel şekli, uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında sayılmıştır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.253). Bu nedenle soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; taraflar anlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Uzlaşma sağlanamazsa soruşturma olağan biçimde sürer; uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamı dışında kalan nitelikli hâllerde ise iade, tazmin ve etkin pişmanlık kurumları cezanın belirlenmesinde etkili olur. Uzlaştırma teklifinin reddedilmesi, sonraki aşamada zararın giderilmesine bağlı indirim hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Uzlaşma sağlanan dosyada edimin yerine getirilmesi ileri tarihe bırakılmış ve yerine getirilmemişse kamu davası açılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hırsızlık suçunun cezası nedir?

Temel hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapistir; nitelikli hâllerde ceza önemli ölçüde artar.

Çalınan mal iade edilirse ceza azalır mı?

Evet. Kovuşturma başlamadan önce zararın giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümleri uyarınca cezada indirim uygulanır.

Alacağı tahsil amacıyla mal almak hırsızlık mıdır?

Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenen hırsızlıkta daha az ceza öngörülmüştür; yine de suç oluşabilir.