Kiraya Verenin Hapis Hakkının Kapsamına Giren ve Girmeyen Eşyalar

Hapis Hakkının Konusu Olabilecek Eşyalar

Türk Borçlar Kanunu m.336 uyarınca kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olmak üzere, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınır eşyalar üzerinde hapis hakkına sahiptir. Bu hak, konut kiraları da dâhil olmak üzere taşınmaz kiralarının tamamında kiraya verene tanınmıştır. Konut kiracısının korunması ise, haczi caiz olmayan eşyaların hapis hakkının kapsamı dışında tutulmasıyla sağlanır (TBK m.336/3).

Hapis hakkının konusu olabilmesi için eşyanın kiracının mülkiyetinde bulunması ve kiralananın döşenmesi ya da işletmenin faaliyeti ile fonksiyonel bağı olması gerekir; kiracının üzerinde mülkiyet hakkı bulunmayan, örneğin başkasından ödünç alınan veya finansal kiralamaya konu eşyalar kural olarak hapis hakkının kapsamı dışındadır. Mülkiyet durumu ihtilaflı ise, ilgili eşyanın kime ait olduğu genellikle fatura ve sözleşme belgeleriyle tespit edilir.

Hapis Hakkının Kapsamı Dışında Kalan Eşyalar

Kanun, haczi caiz olmayan eşyaları hapis hakkının kapsamı dışında tutar; özellikle kiracının ve ailesinin günlük yaşamını sürdürmesi için zorunlu eşyalar, mesleğini icra etmek için gerekli araçlar ve kişisel eşyalar hapis hakkına konu edilemez. Üçüncü kişilere ait olduğu kiraya verence bilinen veya bilinmesi gereken eşyalar da bu kapsamdadır. Bu kural, İcra ve İflas Kanunundaki haciz edilemeyecek mal listesiyle paralellik taşır.

İşyeri kiralarında müşteri emanetleri, üzerinde üçüncü kişi hakları bulunan makineler veya finansal kiralama konusu ekipmanlar da genellikle hapis hakkının dışında kalır; bu eşyaların ayırt edilmesi genellikle bilirkişi incelemesi gerektirir. Finansal kiralama sözleşmesine konu ekipmanlarda, kiralayan şirketin mülkiyet kaydının belgelenmesi hapis hakkının kapsam dışı kaldığını göstermede önemli bir delildir.

Hapis Hakkının Kullanılma Usulü

Kiraya veren, kiracı kiralanandan eşyalarını taşımaya kalkışsa dahi hâkim kararını beklemeden hâkim müdahalesi olmaksızın bu eşyaların taşınmasına engel olabilir; ancak alacağını fiilen tahsil edebilmek için icra müdürlüğü aracılığıyla defter tutturma ve satış işlemlerini başlatması gerekir. Bu iki aşamalı yapı, kiraya verene hızlı koruma sağlarken alacağın tahsilini de usule bağlı bir sürece tabi tutar.

Uygulamada kiraya verenin hapis hakkını kötüye kullanarak kiracının zorunlu eşyalarına el koyması, kiracının tazminat talebine yol açabilir; bu nedenle hakkın kullanımı sırasında icra müdürlüğü ve gerekliyse mahkeme denetimine başvurulması önerilir. Kiracının da hakkın kötüye kullanıldığını düşünmesi halinde icra mahkemesine şikayet yoluyla başvurma imkânı bulunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hapis hakkı konut kiralarında da uygulanır mı?

Hayır, hapis hakkı yalnızca çatı işyeri kiralarında kiraya verene tanınmıştır; konut kiralarında bu hak bulunmaz.

Kiracının kişisel eşyaları hapis hakkına konu olur mu?

Hayır, günlük yaşam ve meslek icrası için zorunlu, haczi caiz olmayan eşyalar hapis hakkının kapsamı dışındadır.

Hapis hakkı nasıl fiilen kullanılır?

Kiraya veren eşyaların taşınmasını engelleyebilir; alacağını tahsil etmek için icra müdürlüğü aracılığıyla defter tutturma ve satış sürecini başlatmalıdır.