Malvarlığı Suçlarında Etkin Pişmanlık

Malvarlığı Suçlarında Etkin Pişmanlık

Etkin pişmanlık, failin işlediği suçun sonuçlarını gidermeye yönelik gösterdiği davranışın cezada indirim sağlamasıdır. Hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve yağma gibi malvarlığına karşı suçlarda etkin pişmanlık özel olarak düzenlenmiştir (TCK m.168).

Bu kurum, mağdurun zararının bir an önce karşılanmasını teşvik eder.

Zararın Giderilmesi

Failin, suç tamamlandıktan sonra mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin yoluyla gidermesi hâlinde cezada indirim uygulanır. İndirimin oranı, pişmanlığın hangi aşamada (kovuşturma öncesi veya sonrası) gerçekleştiğine göre değişir.

Zararın tamamen giderilmesi ile kısmen giderilmesi farklı sonuçlar doğurabilir.

Uygulama

Etkin pişmanlık hükümleri, yalnızca kanunda sayılan suçlar bakımından ve belirlenen koşullarla uygulanır. Failin pişmanlığının samimi ve fiilî bir telafiyle desteklenmesi aranır.

Somut olayda etkin pişmanlığın koşullarının taşınıp taşınmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.

Kısmi Giderim ve Mağdurun Rızası

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasında kural, mağdurun uğradığı zararın aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesidir. Zararın yalnızca bir bölümünün karşılandığı hâllerde ise, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızası aranır (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.168/4). Mağdur rıza göstermezse kısmi ödeme tek başına indirim sağlamaz. Bu husus, uygulamada en çok tartışılan ve en sık gözden kaçırılan noktalardan biridir. Zararın miktarı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunuyorsa bu husus öncelikle çözülmelidir.

Rızanın soruşturma ya da kovuşturma aşamasında açık biçimde tutanağa geçirilmesi önem taşır. Zararın kapsamı belirlenirken mağdurun gerçek zararı esas alınır; failin kendi hesabına göre yaptığı ödeme bu zararı tamamen karşılamıyorsa tam giderim sayılmaz. Ödemenin mağdura veya yetkili temsilcisine ulaştığının belgelenmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önler. Zararın kapsamı çekişmeliyse bilirkişi incelemesi yaptırılması ve ödemenin buna göre tamamlanması yerinde olur. Zararın failin yakınları ya da üçüncü kişilerce karşılandığı hâllerde ise ödemenin fail adına ve onun iradesiyle yapıldığının ortaya konulması gerekir.

Uzlaştırma ile Farkı

Etkin pişmanlık ile uzlaştırma birbirinden ayrı kurumlardır. Etkin pişmanlık, koşulları gerçekleştiğinde cezada indirim sağlayan bir maddi ceza hukuku kurumudur ve yargılamayı sona erdirmez. Uzlaştırma ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenen bir muhakeme kurumudur; şüpheli ile mağdurun anlaşması hâlinde soruşturmanın veya davanın sona ermesi sonucunu doğurabilir (5271 sayılı CMK m.253). İkisinin koşulları, kapsamı ve sonuçları farklıdır. Bir olayda uzlaştırma yoluna gidilmesi, koşulları varsa etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz; uzlaşma sağlanamazsa yargılama sırasında etkin pişmanlık ayrıca değerlendirilir.

Malvarlığına karşı suçlardan hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık, kanunda gösterilen sınırlar çerçevesinde uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1). Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini derhâl yerine getirmesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edimin ileri tarihe bırakılması ya da taksitlendirilmesi hâlinde kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir (CMK m.253/19). Etkin pişmanlıkta ise dava sürer ve yalnızca verilecek ceza indirilir. Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde aynı olay bakımından yeniden uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253). Bu nedenle iki kurumun sağladığı imkânların aşamalar gözetilerek birlikte planlanması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Etkin pişmanlık nedir?

Failin, suçun sonuçlarını (özellikle mağdurun zararını) gidermesi hâlinde cezada indirim sağlayan kurumdur.

İndirim oranı neye bağlı?

Zararın giderildiği aşamaya (kovuşturma öncesi veya sonrası) ve giderimin tam ya da kısmi olmasına göre değişir.

Hangi suçlarda uygulanır?

Hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve yağma gibi malvarlığına karşı suçlarda uygulanır.