Ceza Davasında İstinaf ve Temyiz

İstinaf Kanun Yolu

İlk derece mahkemesinin kararına karşı, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m.272-273). İstinaf, hem maddi olayı hem de hukuki denetimi kapsar.

Bölge adliye mahkemesi, dosyayı esastan inceler; gerektiğinde duruşma açarak yeniden karar verebilir veya ilk derece kararını kaldırabilir.

Temyiz Kanun Yolu

Bölge adliye mahkemesinin belirli kararlarına karşı, süresi içinde Yargıtay'a temyiz başvurusu yapılabilir. Ancak kanunda sayılan bazı hafif cezalara ilişkin kararlar kesin olup temyiz edilemez (CMK m.286).

Temyiz incelemesi kural olarak hukuki denetimle sınırlıdır; maddi olayın yeniden değerlendirilmesi değil, hukuka uygunluk esas alınır.

Süreler ve Sonuçlar

Kanun yoluna başvuru süreleri hak düşürücüdür; süresinde başvurulmayan kararlar kesinleşir. Başvuru dilekçesinde, kararın hukuka aykırı yönleri somut biçimde gösterilmelidir.

Kanun yolu incelemesi sonunda karar onanabilir, bozulabilir veya düzeltilerek onanabilir. Sürecin doğru yürütülmesi, hak kayıplarını önler.

Başvurunun Usulü ve Şekli

Kanun yoluna başvurunun şekli, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Kanunun m.273 hükmüne göre istinaf istemi, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu sanık bakımından ise başvurunun ceza infaz kurumu müdürüne yapılabilmesi mümkündür. Başvurunun süresinde yapılmış olması esastır; gerekçenin ayrıntılandırılması sonraki aşamada da mümkün olabildiğinden, sürenin sonuna bırakılan hazırlık nedeniyle başvuru hakkının yitirilmemesi gerekir.

Temyiz istemi, Kanunun m.291 hükmü uyarınca hükmün açıklanmasından itibaren on beş gün içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Hüküm, başvuru hakkı olanların yokluğunda açıklanmışsa süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Kanunun m.294 hükmüne göre temyiz eden, hükmün hangi sebeple bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır. Kanunun m.289 hükmünde sayılan hukuka kesin aykırılık hâlleri ise, ileri sürülmemiş olsa dahi incelemede gözetilir; bu hâller mahkemenin kanuna aykırı kuruluşu ve hükmün gerekçesizliği gibi ağır aykırılıkları kapsar.

Aleyhe Değiştirme Yasağı ve Kararın Sonuçları

Kanun yolu güvencesinin en önemli unsurlarından biri, sanığın başvurusu nedeniyle daha ağır bir sonuçla karşılaşmamasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu m.283 uyarınca istinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır olamaz. Aynı ilke temyiz aşamasında da geçerlidir. Bu kural, sanığın hükmü denetletmekten çekinmemesini sağlar. Buna karşılık Cumhuriyet savcısının sanık aleyhine başvuruda bulunduğu hâllerde yasak uygulanmaz; bu nedenle karşı tarafın başvurup başvurmadığının dosyadan kontrol edilmesi önem taşır.

İnceleme sonunda bölge adliye mahkemesi, başvuruyu esastan reddedebilir, hükmü düzelterek yeniden kurabilir ya da ilk derece kararını kaldırarak davanın yeniden görülmesine karar verebilir. Temyiz incelemesinde ise karar onanabilir veya bozulabilir; bozma hâlinde dosya yeniden karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Kanun yolu tüketildiğinde veya süresinde başvurulmadığında hüküm kesinleşir ve infaz aşaması başlar. Kesinleşen mahkûmiyet, adli sicile kaydedilir ve koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması yahut erteleme gibi kurumların sonuçları bu aşamada değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceza kararına ne kadar sürede itiraz edilir?

İstinaf başvurusu, hükmün açıklanmasından veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır; süre hak düşürücüdür.

Her karar temyiz edilebilir mi?

Hayır. Kanunda sayılan bazı hafif cezalara ilişkin istinaf kararları kesindir ve temyiz edilemez.

İstinaf ile temyiz farkı nedir?

İstinaf hem maddi olayı hem hukuku denetler ve yeniden karar verebilir; temyiz ise kural olarak hukuki denetimle sınırlıdır.