Cayma Hakkının İstisnaları

Mesafeli Sözleşmelerde Cayma Hakkı

Tüketici, mesafeli sözleşmelerde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden on dört gün içinde sözleşmeden cayabilir (TKHK m.48). Cayma hakkı, tüketiciyi koruyan temel haklardandır.

Ancak kanun ve ilgili yönetmelik, niteliği gereği cayma hakkının kullanılamayacağı bazı işlemleri istisna olarak saymıştır.

Cayma Hakkının İstisnaları

Tüketicinin istekleri doğrultusunda kişiye özel hazırlanan mallar, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek ürünler, ambalajı açıldığında iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar cayma hakkı dışındadır.

Ayrıca tesliminden sonra başka ürünlerle karışan mallar, elektronik ortamda anında ifa edilen veya maddi ortamda sunulmayan dijital içerikler ile belirli tarih için yapılan konaklama, taşıma, eğlence gibi hizmetler de istisnalar arasındadır.

İstisna Olsa da Korunan Haklar

Cayma hakkının istisna kapsamında bulunması, malın ayıplı çıkması hâlinde tüketicinin ayıplı mala ilişkin haklarını ortadan kaldırmaz. Satıcının ön bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi de tüketici lehine sonuç doğurur.

İspat, Bildirim ve Ön Bilgilendirme

Uyuşmazlıkta belirleyici olan ilk mesele, tüketicinin ön bilgilendirmeyi usulüne uygun aldığının ispatıdır. Mesafeli sözleşmelere ilişkin düzenlemede bu yük satıcı ve sağlayıcıya bırakılmıştır; cayma hakkının kullanılamayacağı hâllerin de tüketiciye önceden ve anlaşılır biçimde bildirilmiş olması gerekir. Bildirim yapılmamışsa satıcı, malın istisna kapsamında bulunduğunu sonradan ileri sürerek iadeden kaçınamaz. Sipariş ekranı metinleri, onay kayıtları ve gönderilen bilgilendirme iletileri bu noktada esas alınır. Ön bilgilendirme metninin kalıcı veri saklayıcısıyla sunulmuş olması aranır; yalnızca sipariş ekranında gösterilip erişilebilir kılınmayan metinler yeterli sayılmaz.

Cayma bildiriminin süresi içinde yöneltilmiş olması yeterlidir; bildirimin yapıldığının ispatı ise tüketiciye aittir. Bu nedenle bildirimin yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı üzerinden yapılması ve gönderim kaydının saklanması önem taşır. Ambalajın açılıp açılmadığı, kişiye özel üretim iddiasının gerçekliği ve dijital içeriğin ne zaman ifa edildiği gibi maddi vakıalar çoğu zaman kargo kayıtları, üretim belgeleri ve sistem kayıtlarıyla ortaya konulur. İade masraflarının kime ait olacağı önceden bildirilmemişse bu yük satıcıda kalır ve tüketiciden istenemez; bu husus uyuşmazlıkların önemli bir bölümünü oluşturur.

Başvuru Yolları ve Görevli Merci

Cayma hakkının haksız biçimde reddedildiği hâllerde tüketici, uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilir. 6502 sayılı Kanun m.68 uyarınca hakem heyetlerinin görev sınırları her yıl yeniden belirlenir ve bu sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda heyete başvuru zorunludur. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir. Heyet kararlarına karşı tüketici mahkemesine itiraz yolu açıktır. Hakem heyetine yapılan başvurularda belgelerin eksiksiz sunulması, dosyanın esastan incelenmesi bakımından önem taşır; eksik başvurular çoğu kez usul yönünden değerlendirilir.

Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 sayılı Kanun m.73/A). Hakem heyetinin görevli olduğu uyuşmazlıklar ile ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Tüketici mahkemelerinde açılan davalar harçtan muaftır; bu düzenleme hak arama yolunu kolaylaştırır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge taraflar bakımından bağlayıcı olur ve şartları varsa icra edilebilir nitelik taşır; bu nedenle metnin kapsamı dikkatle belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her üründe cayma hakkı var mı?

Hayır. Kişiye özel üretilen, çabuk bozulan, ambalajı açılmış hijyenik ürünler ve anında ifa edilen dijital içerikler gibi istisnalarda cayma hakkı kullanılamaz.

Cayma süresi kaç gündür?

Mesafeli sözleşmelerde tüketici, kural olarak on dört gün içinde gerekçe göstermeden cayabilir.

İstisna üründe ayıp çıkarsa ne olur?

Cayma hakkının istisna olması, ayıplı mala ilişkin tüketici haklarını ortadan kaldırmaz; tüketici ayıp hükümlerine başvurabilir.