Ayıplı Araçta Ayıptan Doğan Seçimlik Haklar

Seçimlik Haklar

Araçtaki ayıp, tüketiciye dört seçimlik hak tanır: satılanı geri vererek sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değişim (6502 sayılı Kanun m.11).

Tüketici bu haklardan birini seçmekte serbesttir; ancak seçilen hakkın orantısız güçlük doğurmaması gerekir. Aracın değeri ve ayıbın niteliği değerlendirilir.

Tekrarlayan Ayıp ve Değişim

Aynı ayıbın ikiden fazla tekrarlanması veya farklı ayıpların dörtten fazla ortaya çıkması ya da onarımın mümkün olmaması hâlinde, tüketici ücretsiz onarım yerine diğer haklarını kullanabilir (garanti mevzuatı).

Ayıpsız misliyle değişim, aracın aynı model ve nitelikte ayıpsız bir örnekle değiştirilmesidir; bu hak, özellikle güvenliği etkileyen ayıplarda önem taşır.

İspat ve Süre

Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini ispat satıcıya düşer. Ayıp sorumluluğu, aksi kararlaştırılmadıkça iki yıldır (6502 sayılı Kanun m.10, m.12).

Ayıbın niteliği ve mevcudiyeti, servis kayıtları, ekspertiz ve bilirkişi raporlarıyla ortaya konur. Gizli ayıplar bakımından bildirim ve delil önemlidir.

Görevli Merci ve Dava Şartı Arabuluculuk

Ayıplı araca ilişkin uyuşmazlıkta başvurulacak merci, talep edilen değere göre belirlenir. Kanunda öngörülen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırı aşan taleplerde ise tüketici mahkemesi görevlidir. Araç bedelleri dikkate alındığında, misli ile değişim ve sözleşmeden dönme talepleri çoğunlukla tüketici mahkemesinin görev alanına girer. Tüketici, satıcının yerleşim yeri mahkemesi yanında kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir. Parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden, başvuru öncesinde yürürlükteki tutarın kontrol edilmesi gerekir.

Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 sayılı Kanun m.73/A). Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ile hakem heyeti kararlarına itiraz bu zorunluluğun dışındadır. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenir; eklenmemesi hâlinde mahkeme kesin süre verir ve bu süreye uyulmazsa dava usulden reddedilir. Büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, aracın arızasına ilişkin kayıtların düzensiz tutulmasıdır. Servise her başvuruda iş emri ve teslim belgesi alınmaması, aynı ayıbın tekrarlandığının ispatını güçleştirir. Bir diğer hata, ayıbın fark edilmesine rağmen aracın uzun süre kullanılmaya devam edilmesi ve ihbarın geciktirilmesidir. Satıcıya yöneltilen taleplerin yalnızca sözlü olarak iletilmesi de sorun doğurur; talebin noter aracılığıyla veya yazılı biçimde iletilmesi, hem tarihi hem içeriği belgeler. Seçimlik hakkın hangi tarihte kullanıldığı, sonraki aşamalarda belirleyici olur.

Uygulamada görülen bir başka yanlış, tek dilekçede birbiriyle bağdaşmayan taleplerin birlikte ileri sürülmesidir. Sözleşmeden dönme ile onarım talebinin aynı anda ve kademelendirilmeden istenmesi, mahkemeyi belirsiz bir talep karşısında bırakır. Ayrıca ayıbın gizli mi açık mı olduğu değerlendirilmeden hareket edilmesi de hak kaybına yol açabilir. Aracın ikinci elden alınması hâlinde satıcının tacir sıfatı taşıyıp taşımadığı incelenmeden tüketici mevzuatına dayanılması ise görev yönünden ret riskini doğurur.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayıplı araçta hangi hakları kullanabilirim?

Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarından birini seçebilirsiniz.

Aracın yenisiyle değişimini isteyebilir miyim?

Ayıpsız misliyle değişim mümkündür; özellikle tekrarlayan veya güvenliği etkileyen ayıplarda bu hak öne çıkar.

Ayıbın teslimde var olduğunu ben mi ispatlamalıyım?

Teslimden sonraki altı ayda çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini ispat satıcıya düşer.