Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisi

Asıl İşveren - Alt İşveren İlişkisi

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde iş alan ve bu iş için kendi işçilerini çalıştıran kişiye alt işveren (taşeron) denir (İş Kanunu m.2). İşi veren ise asıl işverendir.

Bu ilişki, belirli koşullar altında ve sınırlamalarla kurulabilir.

Müteselsil Sorumluluk

Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı, o işyeriyle ilgili olarak iş sözleşmesinden veya kanundan doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur (İş Kanunu m.2/6). Böylece işçinin alacakları güvence altına alınır.

İşçi, alacaklarını hem alt işverenden hem asıl işverenden talep edebilir.

Muvazaa

Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi veya daha önce o işyerinde çalışan işçilerle alt işverenlik kurulması gibi durumlar, muvazaa (danışıklı işlem) olarak değerlendirilebilir. Muvazaanın tespiti hâlinde alt işverenin işçileri, başından beri asıl işverenin işçisi sayılır.

Bu kural, işçi haklarının dolanılmasını önlemeyi amaçlar.

Dava Şartı Arabuluculuk ve Görevli Mahkeme

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Aynı maddeye 2023 yılında eklenen cümleyle, bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. Asıl işveren ile alt işverenin müteselsil sorumluluğuna dayanılacaksa, arabuluculuk başvurusunda her iki işverenin de karşı taraf olarak gösterilmesi gerekir. Aksi hâlde gösterilmeyen kişiye karşı açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilebilir.

Uyuşmazlığın esasında görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu dava ve işlere o yerdeki asliye hukuk mahkemesi aynı Kanundaki usul ve esaslara göre bakar (7036 sayılı Kanun m.2). Yetkili mahkeme ise davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (m.6). Asıl işveren ve alt işverenin birlikte dava edildiği hâllerde bu kural davacıya seçim imkânı tanır.

Muvazaa İddiasında İspat ve Deliller

Alt işverenlik ilişkisinin danışıklı olduğu iddiasında, ilişkinin gerçek mi yoksa görünürde mi kurulduğu somut delillerle ortaya konur. Uygulamada işyeri sicil dosyası, alt işverenlik sözleşmesi, ihale şartnamesi ve sözleşme ekleri, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları, işyeri bildirgeleri ile ücret bordroları incelenir. İşin gerçekte kim tarafından örgütlendiği, talimatların kimden geldiği, denetimin kim tarafından yapıldığı ve üretim araçlarının kime ait olduğu belirleyicidir. Alt işverenin ayrı bir işletme organizasyonuna ve ekonomik bağımsızlığa sahip olup olmadığı da ayrıca değerlendirilir.

İş Kanunu m.2, asıl işin bir bölümünde ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde alt işverene iş verilebileceğini öngörür. Bu ölçütün karşılanıp karşılanmadığı çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle saptanır. Tanık beyanları, işyerinde fiilen uygulanan çalışma düzeninin belgelerle örtüşüp örtüşmediğini göstermesi bakımından önem taşır. Daha önce aynı işyerinde çalışmış işçilerle alt işverenlik kurulması ise güçlü bir muvazaa belirtisi sayılır. Muvazaanın saptanması hâlinde alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşeron işçisinin alacağından kim sorumlu?

Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur.

Muvazaa nedir?

Asıl işin hukuka aykırı biçimde bölünerek alt işverene verilmesi gibi danışıklı işlemlerdir; tespiti hâlinde işçi başından beri asıl işverenin işçisi sayılır.

İşçi alacağını kimden ister?

İşçi, alacaklarını hem alt işverenden hem de asıl işverenden talep edebilir.