3194 sayılı İmar Kanunu m. 32'ye göre ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde inşaat derhâl durdurulur ve yapı mühürlenir; yapı sahibi, yapı tatil zaptından itibaren en çok bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirir veya ruhsat alırsa mühür kaldırılır. Aksi hâlde belediye encümeni veya il idare kurulu kararıyla yapı yıktırılır; bu karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı idarece tespit edildiğinde, o andaki inşaat durumu tespit edilir, yapı mühürlenerek inşaat derhâl durdurulur.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; tutanağın bir nüshası muhtara bırakılır. Yapının imar mevzuatına aykırılığı, yedi gün içinde tapu kayıtlarının beyanlar hanesine işlenmek üzere tapuya bildirilir.
Tespit tutanağında yapının o andaki seviyesi, aykırılığın kapsamı ve ölçüleri açıkça yazılmalıdır; eksik tutanak, sonraki tüm işlemleri sakatlayabilir.
Yapı sahibi, tebliğ tarihinden itibaren en çok bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını ister; uygunluk anlaşılırsa mühür kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
İdarece ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılığın giderilemeyeceği tespit edilen yapılarda ise bir aylık süre beklenmeden ruhsat iptal edilir ve yıkım süreci başlatılır.
Bir aylık süre sonunda aykırılık giderilmemiş veya ruhsat alınmamışsa; ruhsat iptal edilir ve yapı, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip belediye veya valilikçe yıktırılır, masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
Süresinde yıkım kararı alınmayan veya alınmasına rağmen altı ay içinde yıkılmayan yapılar Bakanlıkça da yıktırılabilir; bu hâlde yıkım maliyeti yüzde yüz fazlasıyla ilgili idareden tahsil edilir.
Yıkım kararı bir idari işlemdir; kararın tebliğinden itibaren İYUK m. 7 uyarınca altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Dava, yıkımın infazını kendiliğinden durdurmaz; telafisi imkânsız zararların önüne geçmek için dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Yıkım gerçekleşmeden yürütmenin durdurulması kararı alınması, uygulamada hayati önemdedir.
Yapı tatil zaptının usulüne uygun düzenlenmemesi veya yapı yerine asılmaması, bir aylık sürenin beklenmemesi ve encümen kararı olmadan yıkıma girişilmesi başlıca usul aykırılıklarıdır.
Esasta ise yapının ruhsata bağlanabilir nitelikte olması, aykırılığın tespitteki kapsamdan dar olması veya yapının başkasına ait olması gibi hususlar ileri sürülür; her iddia keşif ve bilirkişi incelemesiyle denetlenir.
Aynı aykırılık nedeniyle 3194 m. 42 uyarınca idari para cezası da uygulanır; ceza ve yıkım ayrı işlemler olduğundan her birine karşı ayrı dava yürütülür.
Ruhsatsız yapı, ayrıca imar kirliliğine neden olma suçunu oluşturabilir; bu hâlde idari yaptırımlardan bağımsız olarak ceza soruşturması gündeme gelir.
Yıkım gerçekleşirse, hukuka aykırılığı sonradan saptanan yıkımlar için idare aleyhine tam yargı davasıyla tazminat istenebilir.
Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; yürütmenin durdurulması da talep edilmelidir.
Yapı tatil zaptının tebliğinden itibaren en çok bir ay içinde ruhsat alınmalı veya yapı ruhsata uygun hâle getirilmelidir.
Belediye encümeni veya il idare kurulu alır; yıkım, belediye veya valilikçe uygulanır, masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
Hayır; dava kendiliğinden durdurmaz. Yıkımın önlenmesi için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir.
Yapı sahibinden tahsil edilir; Bakanlıkça yapılan yıkımlarda maliyet %100 fazlasıyla ilgili idareden alınır.
Tapu, imar ve kamulaştırma uyuşmazlıklarında hukuki destek için bize ulaşın.