Yardım Nafakası

Yardım Nafakası Nedir?

Yardım nafakası, bir kimsenin yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoyu, üstsoyu ve kardeşlerine ödemekle yükümlü olduğu nafakadır (TMK m.364). Boşanmadan bağımsız olarak, aile bireyleri arasındaki dayanışmaya dayanır.

Bu nafaka, evlilik ilişkisinden değil, kan bağından ve aile yardımlaşmasından kaynaklanır.

Yükümlülük Sırası

Yardım nafakası yükümlülüğü, mirasçılıktaki sıra gözetilerek belirlenir. Yani nafaka, öncelikle daha yakın derecedeki yükümlülerden istenir. Yükümlünün de bu nafakayı verebilecek ekonomik güce sahip olması aranır.

Kardeşlerin yardım nafakası ile yükümlü tutulabilmesi için, refah içinde bulunmaları gibi ek koşullar gözetilir.

Davanın Görülmesi

Yardım nafakası, nafaka isteyenin veya yükümlünün yerleşim yeri mahkemesinden istenebilir. Aile bireyleri arasındaki bu nafaka taleplerinde, tarafların ekonomik durumu ve ihtiyaç dengesi değerlendirilir.

Koşulların değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması talep edilebilir.

Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü

Yardım nafakası Türk Medeni Kanunu'nun Aile Hukuku kitabında düzenlendiğinden, görevli mahkeme aile mahkemesidir. 4787 sayılı Kanun m.4, Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabından doğan dava ve işleri aile mahkemesinin görev alanına bırakır. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava, nafaka isteyen tarafından açılabileceği gibi, TMK m.365 uyarınca nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir ve kendiliğinden gözetilir.

Yargılamada tarafların gelir ve malvarlığı durumu ayrıntılı biçimde araştırılır; sosyal ve ekonomik durum araştırması, gelir kayıtları, tapu ve araç sorgulamaları ile banka hareketleri incelenir. TMK m.365, nafakanın yükümlülerin biri veya birkaçından istenmesinin hakkaniyete aykırı olduğu hâllerde hâkimin nafaka yükümlülüğünü azaltabileceğini veya kaldırabileceğini öngörür. Aynı madde uyarınca hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Kararda ödeme günü ile ödeme yönteminin açıkça gösterilmesi, sonraki icra aşamasını kolaylaştırır.

Diğer Nafaka Türlerinden Farkı

Türk hukukunda nafaka tek bir kurumdan ibaret değildir. Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eşlerin geçimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlem olarak hükmedilir (TMK m.169). Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine ve kusur dengesi gözetilerek belirlenir (TMK m.175). İştirak nafakası ise velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasıdır (TMK m.182). Bu üç tür de evlilik ilişkisine ya da onun sona ermesine dayanır.

Yardım nafakası ise evlilikten değil kan bağından ve aile dayanışmasından kaynaklanır; yükümlü çevresi altsoy, üstsoy ve kardeşlerdir (TMK m.364). Bu nedenle taraflar arasında hiç evlilik ilişkisi bulunmasa da talep edilebilir. Yoksulluk nafakasında kusur değerlendirmesi tartışılırken, yardım nafakasında kusur ölçütü aranmaz; yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşme tehlikesi ile yükümlünün ödeme gücü esas alınır. Kardeşlerin yükümlü tutulabilmesi için refah içinde bulunmaları gibi ek koşulların aranması da bu türü diğerlerinden ayıran özelliktir. Bu farklar, hangi nafaka türünün talep edileceğinin baştan doğru belirlenmesini gerektirir.

Mevzuat DayanağıYardım nafakası 4721 sayılı TMK m.364-365'te düzenlenmiştir. Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, mirasçılıktaki sıra gözetilerek talep edilebilir. Yükümlünün ekonomik gücü ve isteyenin ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular