Nafakanın Artırılması ve Azaltılması Davası

Nafakanın Artırılması Davası

Nafaka miktarı, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarına göre belirlenir; ancak bu koşullar zamanla değişebilir. Değişen koşullara göre nafakanın yeniden belirlenmesi için nafakanın artırılması (veya azaltılması) davası açılabilir (TMK m.176/4, m.331).

Bu dava, hâlihazırda hükmedilmiş bir nafakanın güncellenmesini sağlar.

Hangi Hâllerde Açılır?

Nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması, nafaka yükümlüsünün gelirinin yükselmesi veya hayat pahalılığı (enflasyon) gibi nedenler, nafakanın artırılmasını gerektirebilir. Mahkeme, tarafların güncel durumunu değerlendirerek karar verir.

Sözleşme veya kararda artış oranı (ör. ÜFE) belirlenmişse, bu oran da gözetilir.

Değerlendirme Ölçütleri

Hâkim, nafakanın artırılmasında hakkaniyeti gözetir; nafaka yükümlüsünü ödeyemeyecek duruma düşürmeden, alacaklının ihtiyaçlarını karşılayacak bir denge kurar. Karar, somut delillere ve tarafların mali durumuna dayanır.

Koşullar yeniden değişirse, nafaka tekrar artırılabilir veya azaltılabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Nafakanın artırılması ve azaltılması davaları, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görevlidir. Dava herhangi bir süreye bağlı olmaksızın açılabilir; koşullar değiştikçe yeniden başvurulması mümkündür. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir. Dava değeri, talep edilen artış tutarının bir yıllık toplamı üzerinden belirlenir ve bu belirleme kanun yolu incelemesi bakımından da önem taşır.

Yetki bakımından 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.177 özel bir kural getirmiştir; boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu düzenleme ekonomik olarak güçsüz tarafın korunmasını amaçlar. Nafaka alacaklısının yerleşim yerini değiştirmesi hâlinde yeni yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir. Azaltma davasında yetkinin belirlenmesi ise tartışmalı olduğundan, dava açılmadan önce bu noktanın somut duruma göre değerlendirilmesi yerinde olur. Yetki itirazının süresinde ileri sürülmemesi hâlinde davaya bakılan mahkeme yetkili hâle gelir.

Kararın Sonuçları ve İcrası

Artırıma ilişkin karar kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; bu nedenle davanın açıldığı tarih, geçmişe dönük fark alacağının kapsamını belirler. Nafaka hükümleri, kesinleşmeden de icra edilebilir niteliktedir; bu alacaklar bakımından kesinleşme şartı aranmaz. Alacaklı, ilamı icra dairesine sunarak ilamlı takip başlatabilir. Takipte hem birikmiş fark alacağının hem de işleyecek aylık nafakanın tahsili birlikte istenebilir; bu husus takip talebinde açıkça gösterilmelidir. Kanun yolu incelemesi sürerken de takibe devam edilebilmesi, alacaklı yönünden önemli bir kolaylık sağlar.

Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen borçlu hakkında İcra ve İflas Kanununda öngörülen özel yaptırım gündeme gelebilir; alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince tazyik hapsine karar verilebilir. Bu yaptırım borcun ödenmesiyle sona erer. Borçlunun ücretinden yapılacak kesintide, nafaka alacakları bakımından diğer alacaklardan farklı ve daha koruyucu bir esas uygulanır. Kararda artış oranı belirlenmişse sonraki yıllarda yeniden dava açmaya gerek kalmadan bu oran üzerinden takip yapılabilir. Ödemelerin banka kanalıyla ve açıklama yazılarak yapılması ise ispat kolaylığı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Nafaka artırılabilir mi?

Evet. Değişen ekonomik koşullar ve ihtiyaçlar gözetilerek nafakanın artırılması davası açılabilir.

Hangi durumlarda artırılır?

Alacaklının ihtiyaçlarının artması, yükümlünün gelirinin yükselmesi veya hayat pahalılığı gibi nedenlerle artırılabilir.

Artış oranı önceden belirlenebilir mi?

Karar veya sözleşmede artış oranı (örneğin ÜFE) belirlenmişse bu oran gözetilir.