Vergi borcunun taksitlendirilmesi: çok zor durum şartı, 72 aylık üst sınır, teminat eşiği ve uyumlu mükellef rejimi.
Vergi borcu, en fazla 72 ay için ve faiz alınarak taksitlendirilebilir. 6183 sayılı Kanun m. 48 uyarınca amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesi amme borçlusunu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından yazı ile istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, alacaklı idarece 72 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil olunabilir.
Üç unsur birlikte aranır: çok zor durum, yazılı talep ve teminat. Çok zor durum, mali göstergelerle (nakit akımı, likidite oranları) ortaya konur; talep dilekçesine mali tablolar ve ödeme planı önerisi eklenmelidir.
Kanun bir eşik getirmiştir: borçlunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı kanunda belirlenen ve Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebilen tutarı aşmadığı takdirde teminat şartı aranmaz. Bu tutarın üzerindeki alacakların tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı eşiği aşan kısmın yarısıdır.
Haciz uygulanmışsa ayrı bir kolaylık vardır: mahcuz mal, değeri tutarınca teminat yerine geçer. Borcun tamamını karşılayacak değerdeki hacizler, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır ve buna isabet eden teminat iade edilir. ⚠️ Eşik tutarları Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiğinden başvuru tarihindeki güncel tutar teyit edilmelidir.
6183 sayılı Kanun m. 48/A, vergiye uyumlu mükelleflere ayrı bir imkân tanır: vadesi bir yılı geçmemiş alacaklar 36 ayı geçmemek üzere faiz ve teminat alınarak tecil olunabilir. Bu rejimde teminatsız tecil eşiği m. 48’dekinden ayrı olarak kanunda belirlenmiştir ve Cumhurbaşkanı bu tutarı yarısına kadar indirebilir; eşiğin üzerindeki kısım için kanuni zorunlu teminat oranı %25tir (Cumhurbaşkanınca %50’ye kadar artırılabilir veya sıfıra kadar indirilebilir).
Üç şart aranır: başvuru tarihi itibarıyla en az 3 yıl gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak; başvurudan geriye doğru 3 yıla ait beyannameleri kanuni sürelerinde vermiş olmak (düzeltme veya pişmanlık beyannameleri bu şartı ihlal etmez); ve borcun ödemede hüsnüniyet sahibi olunmasına rağmen ödenememiş olması.
Kanun ret hâlinde de bir imkân bırakır: tecil talebi reddedilen borçlular, söz konusu borçlarını reddin tebliği tarihinden itibaren idarece 30 güne kadar verilebilecek ödeme süresi içinde öderlerse, bu alacak ödendiği tarihe kadar faiz alınmak suretiyle tecil olunur. Yani ret, gecikme zammının tümüyle işlemesi anlamına gelmez.
Tecil talebinin reddi bir idari işlemdir; koşulları varsa iptal davasına konu edilebilir. Ancak pratikte daha hızlı yol, mali göstergeler güçlendirilerek yeniden başvuru yapılmasıdır.
Kanun açıktır: tecil şartlarına riayet edilmemesi, değerini kaybeden teminatın veya mahcuz malların tamamlanmaması ya da yerlerine başkalarının gösterilmemesi hâllerinde amme alacağı muaccel olur. Yani kalan borcun tamamı muaccel hâle gelir ve takip kaldığı yerden sürer.
Uyumlu mükellef rejiminde yaptırım daha ağırdır: şartlara riayet edilmemesi hâlinde tecil talep tarihinden itibaren 5 yıl geçmedikçe madde hükümlerinden yararlanılamaz. Ayrıca bu rejimde, tecil şartlarına uyulmaması nedeniyle muaccel olan alacağın tecili, talep hâlinde en fazla iki defa geçerli sayılabilir (m. 48/A).
Tecil başvurusundan önce ilk yapılacak iş, hangi borçların tecil kapsamına alınacağını netleştirmektir. Tecil yetkisini kullanan makamlar, tecil edilecek alacakları tür ve tutar olarak belirlemeye, borçlunun faaliyetine devam edip etmediğini esas alarak alacakları tespit etmeye ve taksit zamanlarını tayin etmeye yetkilidir (6183 s.K. m. 48). Bu nedenle dilekçede dönem, vergi türü ve tutar listesi ile faaliyetin sürdüğünü gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır.
İkinci kontrol, özel imkânların gözden kaçırılmamasıdır. Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep hâli kapsamındaki borçluların ilgili borçları, faiz alınmaksızın veya yürürlükteki orandan daha düşük faizle tecil edilebilir (m. 48). Aciz hâlindeki borçlu hakkında tecil, teminat ve faiz aranmadan uygulanabilir (m. 76). Ayrıca m. 48 uyarınca tecil edilmiş bir borcun bulunması, vergiye uyumlu mükellef rejiminden yararlanmaya engel teşkil etmez (m. 48/A).
Üçüncü kontrol, teminat eşiğinin güncel durumudur. Kanundaki teminatsız tecil tutarını Cumhurbaşkanı on katına kadar artırabilir veya yarısına kadar indirebilir (m. 48); uygulanan tutar kanun metnindeki rakamdan farklı olabilir. Başvuru tarihinde yürürlükte olan Cumhurbaşkanı kararı kontrol edilmeli, teminat gerekiyorsa türü ve değeri önceden hazırlanmalıdır. Gecikme zammı uygulanmayan alacaklarda ödenen tecil faizleri sonradan iade veya mahsup edilmez (m. 48 son fıkra); bu da başvuru kararında hesaba katılmalıdır.
Tecil döneminde zam yerine tecil faizi işler; iki kalem arasındaki fark için gecikme zammı ile gecikme faizi farkı karşılaştırması yol göstericidir.
Hak kaybı yaşanmaması için vergi borcunda terkin konusundaki kurallar da birlikte ele alınmalıdır. Benzer şekilde vergi borcu nedeniyle yurt dışı çıkış yasağı bakımından izlenecek yol da baştan planlanmalıdır.
6183 sayılı Kanun m. 48 uyarınca en fazla 72 ay. Vergiye uyumlu mükellefler için öngörülen m. 48/A rejiminde ise üst sınır 36 aydır.
Tecil edilen borçların toplamı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen tutarı aşmıyorsa teminat aranmaz. Aşan kısmın yarısı kadar teminat gösterilir. Haciz varsa mahcuz mal değeri tutarınca teminat yerine geçer.
Nakit akımı, likidite oranları ve mali tablolar gibi göstergelerle ortaya konur. Talep dilekçesine bu belgeler ve önerilen ödeme planı eklenmelidir.
Borcu, reddin tebliğinden itibaren idarece verilebilecek 30 güne kadarki ödeme süresi içinde öderseniz, alacak ödendiği tarihe kadar faiz alınmak suretiyle tecil edilir.
Amme alacağı muaccel hâle gelir ve takip devam eder. Uyumlu mükellef rejiminde ayrıca tecil talep tarihinden itibaren beş yıl boyunca bu imkândan yararlanılamaz.
Vergi ceza ihbarnamesi, ödeme emrine itiraz, uzlaşma ve vergi davalarında CMY Hukuk & Danışmanlık olarak süreçlerinizi yürütüyoruz. Bize ulaşın.