Suça İştirak

İştirak Nedir?

Suça iştirak, bir suçun birden fazla kişi tarafından, aralarındaki katkı ilişkisiyle birlikte işlenmesidir. Her katılanın sorumluluğu, suçun işlenişine yaptığı katkının niteliğine göre değerlendirilir.

Faillik ve Müşterek Faillik

Suçu bizzat işleyen kişi faildir. Birden fazla kişinin, suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurarak fiili gerçekleştirmesi hâlinde müşterek faillik söz konusu olur; her biri fail olarak sorumlu tutulur.

Azmettirme

Başkasını bir suç işlemeye karar verdiren kişi azmettirendir. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Belli durumlarda azmettirenin kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlamak ceza indirimi sebebi olabilir.

Yardım Etme

Suçun işlenmesine, fail olmadan yardım eden kişi yardım eden sıfatıyla sorumlu olur. Teşvik etmek, yol göstermek veya araç sağlamak yardım etme kapsamındadır ve kural olarak failin cezasından indirimli bir cezayı gerektirir.

Hukuki Destek

İştirak ilişkisinde sorumluluğun derecesi, ceza miktarını doğrudan etkiler. Katılım biçiminin doğru değerlendirilmesi için hukuki destek alabilirsiniz.

Bağlılık Kuralı ve Özgü Suçlar

Suça iştirakte, azmettiren ve yardım eden sıfatıyla sorumluluk için kasten ve hukuka aykırı olarak işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir; failin kusurlu olup olmaması şeriklerin sorumluluğunu etkilemez (Türk Ceza Kanunu m.40). Bu ilkeye bağlılık kuralı denir. Örneğin akıl hastalığı nedeniyle cezai sorumluluğu bulunmayan bir kişiyi suç işlemeye yönlendiren kimse, bu kural çerçevesinde sorumlu tutulur ve kendi katkısının niteliğine göre cezalandırılır. Buna karşılık suçun kanuni tanımındaki unsurların hiç gerçekleşmediği hâllerde şerikler bakımından da sorumluluk doğmaz; bu nedenle önce fiilin tipe uygunluğu değerlendirilir.

Özgü suçlarda, yani ancak belirli bir sıfata sahip kişilerin işleyebileceği suçlarda, bu özel faillik niteliğini taşımayan kişi müşterek fail olamaz; ancak azmettiren veya yardım eden sıfatıyla sorumlu olur (Türk Ceza Kanunu m.40). Kamu görevlisi sıfatı arayan suçlar bunun tipik örneğidir. Ayrıca suça iştirakten söz edilebilmesi için suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşmış olması gerekir; hazırlık hareketleri düzeyinde kalan katkılar iştirak sorumluluğu doğurmaz. Ayrıca dolaylı faillik, başkasını araç olarak kullanma esasına dayandığından iştirakten ayrı biçimde değerlendirilir.

İştirak Hâlinde Gönüllü Vazgeçme

İştirak hâlinde işlenen suçlarda gönüllü vazgeçme, yalnızca vazgeçen suç ortağı bakımından sonuç doğurur; diğer katılanlar bu hükümden yararlanamaz (Türk Ceza Kanunu m.41). Vazgeçen kişinin kendi katkısını geri çekmesi tek başına yeterli değildir. Suçun işlenmesinin önlenmesi ya da tamamlanmasının engellenmesi aranır. Bu sağlandığında kişi, yalnızca o ana kadar gerçekleştirdiği davranışların bağımsız bir suç oluşturması hâlinde o suçtan sorumlu tutulur. Vazgeçmenin gönüllü olması, yani dış bir engelden değil kişinin kendi iradesinden kaynaklanması aranır; yakalanma korkusuyla eylemden dönme bu kapsamda değerlendirilmez.

Suçun, gönüllü vazgeçenin gösterdiği çabanın dışında başka bir sebeple işlenmemiş olması ya da bütün çabasına rağmen işlenmiş olması hâllerinde de gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır (Türk Ceza Kanunu m.41). Örneğin planlanan eylemi kolluğa bildirmek veya diğer katılanları vazgeçirmek için ciddi girişimde bulunmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık yalnızca olay yerinden ayrılmak ya da katkıdan sessizce çekilmek, diğerleri fiili sürdürdüğünde tek başına yeterli sayılmaz. Gönüllü vazgeçmenin varlığı dosyadaki delillere göre mahkemece değerlendirilir ve gerekçeli kararda tartışılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Suça iştirak ne demektir?

Suça iştirak, bir suçun işlenişine birden fazla kişinin katılmasıdır. Katılanların sorumluluğu; fail, azmettiren veya yardım eden olarak, fiile yaptıkları katkının niteliğine göre belirlenir. İştirak hükümleri 5237 sayılı TCK m.37-41 arasında düzenlenmiş olup faillik, azmettirme ve yardım etme ayrı ayrı tanımlanmıştır; her katılım biçiminin cezai sonucu farklıdır.

Azmettiren ile yardım eden arasındaki fark nedir?

Azmettiren, başkasında suç işleme kararını doğuran kişidir ve 5237 sayılı TCK m.38 uyarınca işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Yardım eden ise suç kararı zaten bulunan faile teşvik etme, yol gösterme veya araç sağlama gibi katkı sunar ve TCK m.39 uyarınca kural olarak indirimli ceza alır.

Müşterek faillik nedir?

Müşterek faillik, birden fazla kişinin suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurarak fiili gerçekleştirmesidir; 5237 sayılı TCK m.37'de düzenlenmiştir. Bu hâlde katılanların her biri, fiilin tamamından fail olarak sorumlu tutulur. Suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet kurulup kurulmadığı, faillik ile yardım etme ayrımında belirleyici ölçüttür.