Patent Koruma Kapsamı ve İstemler

Korumanın Kapsamı İstemlerle Belirlenir

Patentten doğan korumanın kapsamı, patent istemleriyle belirlenir (SMK m.89). İstemler, buluşun korunması istenen teknik özelliklerini tanımlayan ve korumanın sınırlarını çizen bölümdür.

Tarifname ve resimler, istemlerin yorumlanmasında kullanılır; ancak korumanın asıl ölçüsü istemlerdir.

İstemlerin Önemi

İstemler dar yazılırsa koruma zayıf kalır ve rakipler küçük değişikliklerle korumayı aşabilir; çok geniş yazılırsa istem geçersiz sayılabilir veya tekniğin bilinen durumuyla çakışabilir. Bu nedenle istemlerin dengeli ve teknik açıdan doğru yazılması kritik önemdedir.

İyi hazırlanmış istemler, patentin hem güçlü hem de geçerli olmasını sağlar.

Tecavüz Değerlendirmesi

Bir ürün veya usulün patente tecavüz edip etmediği, istemlerde tanımlanan unsurların o ürün ya da usulde bulunup bulunmadığına göre belirlenir. Eşdeğer unsurların kullanılması da koruma kapsamında değerlendirilebilir.

Bu değerlendirme teknik nitelikte olduğundan, bilirkişi incelemesi sıklıkla gereklidir.

Tecavüz Davalarında İspat ve Usul Patenti

Patent konusunun bir ürün veya maddenin elde edilmesine ilişkin usul olması hâlinde mahkeme, aynı ürünü elde etme usulünün patent konusu usulden farklı olduğunu ispat etmesini davalıdan isteyebilir. Patent konusu usulle elde edilen ürün yeni ise, patent sahibinin izni olmadan üretilen aynı her ürünün patent konusu usulle elde edildiği kabul edilir; aksini iddia eden kişi bunu ispatla yükümlüdür (6769 sayılı Kanun m.141). Bu düzenleme, üretim usulünün gizli tutulduğu hâllerde hak sahibinin ispat güçlüğünü hafifleten önemli bir kuraldır.

Uyuşmazlıklarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Hak sahibinin üçüncü kişilere karşı açacağı davalarda yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği yahut bu fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir (m.156). Tecavüzün sürmesini önlemek için koşulları varsa üretimin durdurulması ve tecavüze konu ürünlere elkonulması gibi ihtiyati tedbirler istenebilir (m.159). Delil tespiti de erken aşamada başvurulan etkili bir yoldur. Tedbir taleplerinde teminat ve dava açma süresine ilişkin usul kurallarına uyulması gerekir; aksi hâlde verilen tedbir kendiliğinden kalkar.

Koruma Kapsamının Sınırları

Patentten doğan hak sınırsız değildir. 6769 sayılı Kanun m.85, sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller ile patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiillerin koruma kapsamı dışında olduğunu düzenler. Eczanelerde reçeteye uygun olarak yapılan ilaç hazırlama işlemleri ve bu ilaçlara ilişkin fiiller de aynı kapsamdadır. Bu sınırlar dar yorumlanır ve ticari nitelikteki kullanımı meşrulaştırmaz. İstisnaların kapsamı, buluşun kullanıldığı alan ve kullanım amacı birlikte değerlendirilerek belirlenir; deneme amacı iddiasının ölçeği de dikkate alınır.

Bir diğer sınır hakkın tüketilmesidir: patent sahibi tarafından veya onun izniyle Türkiye'de piyasaya sunulan ürünlere ilişkin fiiller koruma kapsamı dışında kalır (m.152). Ayrıca başvuru tarihinden önce buluşu iyi niyetle kullanmakta olan veya kullanım için ciddi hazırlıklar yapmış bulunan kişinin önceki kullanım hakkı korunur (m.87). Bu istisnaların varlığı, tecavüz iddiasına karşı ileri sürülebilecek savunmaların kapsamını belirler. Zorunlu lisans ve önceki kullanım gibi kurumlar, hakkın mutlak olmadığını gösteren diğer örneklerdir; her biri kendi koşullarına bağlı olarak uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Patentin koruma kapsamını ne belirler?

Koruma kapsamı patent istemleriyle belirlenir; tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılır.

İstemler neden önemli?

İstemler korumanın sınırını çizer; dar istem korumayı zayıflatır, aşırı geniş istem geçersizlik riskini artırır.

Tecavüz nasıl değerlendirilir?

İstemlerde tanımlanan unsurların ürün veya usulde bulunup bulunmadığına ve eşdeğer unsurlara göre değerlendirilir.