Meşru savunma, bir saldırıyı def etmek için zorunlu ölçüde kuvvet kullanılmasıdır; zorunluluk hâli ise ağır bir tehlikeden korunmak için işlenen fiilin sorumluluğunu etkiler.
Meşru savunma, kendisine veya başkasına yönelik haksız bir saldırıyı, o anda hâl ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde def etmek zorunluluğuyla işlenen fiildir. Koşulları varsa fiil hukuka uygun sayılır ve faile ceza verilmez.
Saldırının haksız, gerçek veya başlamak üzere ya da sürmekte olması; savunmanın saldırıyla orantılı ve zorunlu olması gerekir. Orantılılık sınırının aşılması hâlinde, koşullarına göre ceza indirimi veya cezasızlık gündeme gelebilir.
Zorunluluk hâli, kişinin kendisine veya başkasına yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden, başka türlü korunma imkânı olmaksızın ve tehlikenin ağırlığıyla orantılı biçimde kurtulmak için işlediği fiildir. Bu hâlde kusur bulunmadığından faile ceza verilmez.
Hem meşru savunmada hem zorunluluk hâlinde sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaşla aşılması hâli kanunda ayrıca düzenlenmiştir; bu durumda faile ceza verilmeyebilir.
Bir fiilin meşru savunma veya zorunluluk hâli kapsamında olup olmadığı, somut olayın koşullarına bağlıdır. Savunmanın doğru kurulması için hukuki destek alabilirsiniz.
Haksız tahrik, haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlenmesi hâlidir ve cezada indirim sebebi sayılır (TCK m.29). Meşru savunmadan temel farkı, fiilin hukuka aykırı olmaya devam etmesidir; fail cezalandırılır, yalnızca cezası indirilir. Meşru savunmada ise koşullar gerçekleşmişse fiil hukuka uygun sayılır ve faile ceza verilmez. Fark, tazminat sorumluluğunda da görülür: hukuka uygun sayılan savunmada kural olarak tazminat gündeme gelmez. Bu ayrımın doğru kurulması, yargılamanın sonucunu tümüyle değiştirir.
İkinci fark zamanlamada ortaya çıkar. Meşru savunma, sürmekte olan ya da başlamak üzere olan bir saldırıya karşı yapılır; saldırı sona erdikten sonra gerçekleştirilen davranış savunma değil, olsa olsa tahrik altında işlenmiş fiil sayılır. Saldırının sona erip ermediği, tarafların konumu ve kullanılan aracın niteliğiyle birlikte değerlendirilir. Uygulamada bu ayrım olayın akışının aşama aşama ortaya konmasıyla yapılır; karşılıklı kavgalarda ilk haksız hareketin kimden geldiği belirlenmeye çalışılır. Değerlendirme, failin o andaki algısı da gözetilerek yapılır.
Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması hâlinde beraat kararı verilir (CMK m.223). Meşru savunma koşullarının gerçekleştiği kabul edildiğinde varılacak sonuç budur. Buna karşılık fiilin zorunluluk hâli etkisiyle işlendiği sonucuna varılırsa ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir (CMK m.223). Kararın hangi hukuki temele dayandığı gerekçede açıkça gösterilmelidir; bu husus, doğuracağı sonuçlar bakımından önem taşır. Sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaşla aşılması hâli ise ayrıca değerlendirilir.
İspat bakımından olay yeri inceleme tutanakları, kamera kayıtları, adli muayene ve darp raporları ile tanık beyanları belirleyicidir. Taraflardaki yaralanmaların yeri ve niteliği, saldırının yönü hakkında fikir verir. Olay yerinde bulunan kişilerin kimlikleri erken aşamada tespit edilmezse tanık deliline sonradan ulaşmak güçleşir. Sağlık kuruluşuna başvuru kayıtları da savunmayı destekleyen belgeler arasındadır. Anlatımın en baştan tutarlı kurulması, sonradan değişen beyanların güven kaybına yol açmasını engeller. Delillerin erken aşamada tespit edilmesi, sonradan doğacak boşlukları önler.
Meşru savunma, kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelmiş haksız bir saldırıyı, o anda hâl ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde def etmek zorunluluğuyla işlenen fiildir (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.25). Koşulları gerçekleştiğinde fiil hukuka uygun sayılır ve faile ceza verilmez.
Sınırın kast olmaksızın aşılması hâlinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa faile taksirli suça ilişkin ceza indirilerek verilir (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.27/1). Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse faile ceza verilmez (m.27/2).
Meşru savunma haksız bir saldırıya karşı yapılır ve fiili hukuka uygun hâle getirir; zorunluluk hâli ise ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak için işlenir ve kusurluluğu etkiler (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.25). Zorunluluk hâlinde tehlikeye bilerek sebebiyet verilmemiş olması, başka türlü korunma imkânının bulunmaması ve orantılılık aranır.
Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında mağdur veya sanık vekilliği için bize ulaşın.
TCK 86-87 kapsamında yaralama türleri, cezalar, nitelikli haller, şikâyet ve uzlaştırma.
Devamını oku ›MakaleKasten öldürme suçunun cezası ve nitelikli halleri.
Devamını oku ›Makale5237 sayılı TCK kapsamında zincirleme suç: aynı suçun değişik zamanlarda birden çok işlenmesi ve cezaya etkisi.
Devamını oku ›Makale5237 sayılı TCK kapsamında güvenlik tedbirleri: hak yoksunlukları, müsadere ve özel gruplara yönelik tedbirler.
Devamını oku ›Makale5237 sayılı TCK kapsamında hırsızlık, dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma gibi suçlarda etkin pişmanlık.
Devamını oku ›Makale5271 sayılı CMK kapsamında tutuklama nedenleri, koşulları ve alternatifi olan adli kontrol tedbirleri.
Devamını oku ›