İmar Planına İtiraz ve İptal Davası

İmar Planı Nasıl İlan Edilir?

3194 sayılı İmar Kanunu m. 8 uyarınca imar planları, belediye meclisince onaylandıktan sonra bir ay süreyle ilan (askı) edilir. Askı, planın ilgililere duyurulması işlevini görür ve itiraz süresini başlatır.

Bir aylık ilan süresi içinde plana itiraz edilebilir. İtirazlar belediye meclisince incelenir ve karara bağlanır. Askı ilanının nerede ve nasıl yapıldığı önemlidir; usulüne uygun ilan yapılmamışsa sürelerin işlemediği ileri sürülebilir.

İtiraz Nasıl Yapılır?

İtiraz, planı onaylayan idareye yazılı dilekçeyle yapılır. Dilekçede parselin ada ve parsel numarası, planda öngörülen kullanım kararı ve neden hukuka aykırı görüldüğü somut olarak gösterilir; tapu, aplikasyon krokisi ve varsa bilirkişi raporu eklenir.

İtirazın gerekçesi planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına aykırılık ekseninde kurulmalıdır. Yalnız "parselimin değeri düştü" biçimindeki kişisel gerekçeler tek başına yeterli görülmez; planın teknik ve hukuki dayanaklarının tartışılması gerekir.

İptal Davası ve Süre

İtiraz reddedilirse veya cevapsız bırakılırsa iptal davası açılır. Süre 60 gündür (İYUK m. 7/1) ve ret işleminin tebliğini izleyen günden başlar. Askı süresi içinde hiç itiraz edilmemişse dava süresi, ilanı izleyen günden itibaren hesaplanır.

İmar planı bir düzenleyici işlemdir ve İYUK m. 7/4 önemli bir imkân tanır: düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir. Ayrıca düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz. Yani plana dava süresi kaçırılmış olsa da, plana dayanılarak verilen ruhsat veya yıkım kararına karşı dava açılabilir.

Yürütmenin Durdurulması

İmar davalarında yürütmenin durdurulması kritiktir; inşaat ilerledikçe zarar telafisi güçleşir. İYUK m. 27/2 uyarınca telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Dilekçede her iki unsur ayrı ayrı somutlaştırılmalıdır: yapının hangi aşamada olduğu, tamamlanması hâlinde geri dönüşün mümkün olmaması, plan değişikliğinin hangi teknik norma aykırı olduğu. Karara karşı yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. Ayrıntı için yürütmenin durdurulması yazımıza bakınız.

Plan Değişikliği Değer Kaybı Doğurursa

Plan değişikliği taşınmazı kullanılamaz hâle getiriyor ve idare uzun süre kamulaştırma yapmıyorsa hukuki el atma gündeme gelir. Bu hâlde idari yargıda tam yargı davası ile bedel talep edilebilir.

Fiilî el atma (yol, park veya tesis olarak fiilen kullanma) hâlinde ise adli yargıda dava açılır. İkisi görev ve süre bakımından farklıdır; el atmanın niteliği baştan doğru belirlenmelidir. Kamulaştırma süreci başlamışsa bedel tespiti kuralları uygulanır.

Kötüniyet İtirazının Diğer Nispi Ret Nedenleriyle İlişkisi

SMK m. 6/9 kısa ve nettir: kötüniyetle yapılan marka başvuruları itiraz üzerine reddedilir. Bu bent bağımsız bir nispi ret nedenidir; başvurunun önceki bir markayla benzer olması ya da aynı sınıfta bulunması şart değildir. Kötüniyet, başvuru anındaki iradeye bakılarak değerlendirilir.

Uygulamada kötüniyet itirazı çoğu zaman tek başına değil, diğer bentlerle birlikte ileri sürülür. En sık birlikte kullanılanlar şunlardır: karıştırılma ihtimali (m. 6/1), ticari vekil veya temsilcinin marka sahibinin izni olmaksızın ve haklı bir sebebe dayanmaksızın kendi adına yaptığı başvuru (m. 6/2), tescilsiz marka veya ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret üzerinde önceden hak elde edilmiş olması (m. 6/3) ve tanınmışlık korumaları (m. 6/4 ve 6/5).

Kademeli itiraz stratejisi önemlidir: m. 6/3'e dayanmak için başvurudan veya rüçhan tarihinden önce gerçek kullanımın belgelenmesi gerekir; m. 6/2 ise taraflar arasında bir vekillik veya temsil ilişkisi bulunmasını arar. Bu iki ilişkiden biri kanıtlanabiliyorsa, kötüniyet iddiası da ispat bakımından belirgin biçimde güçlenir. Yenilenmeme hâlleri için m. 6/7 ve 6/8'deki üç ve iki yıllık özel süreler ayrıca gözetilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İmar planına itiraz süresi nedir?

Planlar bir ay süreyle askıya çıkarılır ve bu bir aylık ilan süresi içinde itiraz edilebilir (3194 s.K. m. 8).

İtirazım reddedilirse dava süresi ne kadar?

İptal davası süresi 60 gündür ve ret işleminin tebliğini izleyen günden başlar (İYUK m. 7/1).

Askı süresinde itiraz etmezsem dava hakkım biter mi?

Hayır. Dava süresi ilanı izleyen günden işler. Ayrıca düzenleyici işleme dayanılarak yapılan uygulama işlemine karşı da dava açılabilir; planın iptal edilmemiş olması buna engel değildir (İYUK m. 7/4).

İnşaat başladı, nasıl durdururum?

İptal talebiyle birlikte yürütmenin durdurulması istenmelidir. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte ve somut olarak gösterilmesi gerekir.

Plan yüzünden arsam kullanılamaz hâle geldi, ne yapabilirim?

İdare uzun süre kamulaştırma yapmıyorsa hukuki el atma söz konusu olabilir; idari yargıda tam yargı davasıyla bedel talep edilebilir.