İcracı Sanatçı Hakları

İcracı Sanatçı Kimdir?

İcracı sanatçı, bir eseri özgün biçimde yorumlayan, anlatan, çalan veya çeşitli yollarla icra eden kişidir. Oyuncular, müzisyenler, şarkıcılar ve benzeri sanatçılar bu kapsamdadır. İcracı sanatçıların hakları, bağlantılı haklar arasında düzenlenmiştir (FSEK m.80).

İcracı sanatçının korunması, eser sahibinin haklarından ayrı ve onlarla birlikte var olan bir korumadır.

Mali ve Manevi Haklar

İcracı sanatçı; icrasının tespit edilmesine, tespit edilmiş icrasının çoğaltılmasına, yayılmasına ve umuma iletilmesine izin verme hakkına sahiptir. Ayrıca icrasında adının belirtilmesini isteme gibi manevi hakları da bulunur.

Bu haklar, sanatçının emeğinin ve kişiliğinin korunmasını sağlar.

İzin ve İhlal

İcracı sanatçının icrasının kaydedilmesi ve kullanılması, kural olarak onun iznine bağlıdır. İzinsiz kullanım, bağlantılı hak ihlali oluşturur ve hak sahibi hukuki-cezai yollara başvurabilir.

Uygulamada bu haklar, meslek birlikleri aracılığıyla da takip edilebilir.

İhlal Hâlinde Başvurulabilecek Hukuki Yollar

İzinsiz kullanım hâlinde icracı sanatçı, tecavüzün kaldırılması ve önlenmesi davaları ile maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Mali haklara tecavüz hâlinde hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir (FSEK m.68). Bu talep, ayrı bir hesaplama yöntemine dayandığından zararın ayrıca ispatını gerektirmez. İhlalin niteliğine göre izinsiz çoğaltılan nüshaların ve çoğaltmaya yarayan araçların imhası da istenebilir.

Hukuk davalarının yanında cezai koruma da öngörülmüştür; bağlantılı hak sahibinin izni olmaksızın icranın tespiti, çoğaltılması veya umuma iletilmesi suç oluşturabilir ve bu suçların soruşturulması şikâyete bağlıdır. Ayrıca ihlalin sürmesini önlemek için ihtiyati tedbir ile dijital ortamdaki içeriğe erişimin engellenmesi talep edilebilir. Meslek birlikleri, üyelerinin haklarının takibinde işlem yapabilir; ancak birliğe üyelik, sanatçının kendi adına dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Talebin kapsamı belirlenirken kullanımın süresi, mecrası ve ticari niteliği birlikte değerlendirilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinde belirtilen mahkemelerdir (FSEK m.76). Bu ihtisas mahkemelerinin kurulmadığı yerlerde, belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla davaya bakar. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Görevsiz mahkemede açılan dava usulden reddedilir ve dosya, süresinde talep edilmesi hâlinde görevli mahkemeye gönderilir.

Yetki bakımından genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; haksız fiil niteliğindeki tecavüz eylemlerinde zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkilidir. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde yetki konusunda tartışma doğabilir. Davada, davacının iddianın doğruluğu hakkında yeterli delil sunması hâlinde mahkeme, kullananlardan izin belgelerini veya yararlanılan icra ve yapımların listesini isteyebilir; bu belgelerin sunulamaması haksız kullanıma karine oluşturur (FSEK m.76). Düzenleme, hak sahibinin ispat yükünü hafifletir.

Sıkça Sorulan Sorular

İcracı sanatçının hakları nelerdir?

İcrasının tespiti, çoğaltılması, yayılması ve umuma iletilmesine izin verme ile adının belirtilmesini isteme gibi haklara sahiptir.

İcracı sanatçı eser sahibi midir?

İcracının hakları bağlantılı haklardır; eser sahibinin haklarından ayrı, onlarla birlikte var olan bir korumadır.

İzinsiz kullanım ne sonuç doğurur?

Bağlantılı hak ihlali oluşturur ve icracı sanatçı hukuki ve cezai yollara başvurabilir.