Fonogram yapımcısı, bir sesi ilk defa tespit eden ve mali sorumluluğu üstlenen kişi olarak, eser sahibinin haklarına komşu bağlantılı haklara sahiptir.
Fonogram yapımcısı, bir icra ürünü olan veya diğer seslerin ilk tespitini gerçekleştiren gerçek ya da tüzel kişiyi ifade eder. Eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra tespitin çoğaltılması, dağıtılması, satılması ve kiralanması konularında izin verme veya yasaklama hakkına sahip olur. Bu haklar bağlantılı haklar kapsamında korunur.
Dayanak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.80Sözlükte gör: Fonogram Yapımcısı ›Fonogram yapımcısı, bir icranın veya seslerin ilk kez tespit edilmesini (kaydedilmesini) sağlayan ve bunun sorumluluğunu üstlenen gerçek veya tüzel kişidir. Fonogram yapımcısının hakları, bağlantılı haklar arasında düzenlenmiştir (FSEK m.80).
Bu koruma, eser sahibinin haklarından ayrı olarak ses kaydına yapılan yatırımı korur.
Fonogram yapımcısı; yaptığı ses kaydının çoğaltılmasına, dağıtılmasına, kiralanmasına ve umuma iletilmesine izin verme hakkına sahiptir. Kaydın izinsiz kullanılması, bağlantılı hak ihlali oluşturur.
Bu haklar, müzik ve ses kayıtlarının ekonomik değerinin korunmasını sağlar.
Bir ses kaydının kullanımı; eser sahibinin (besteci/söz yazarı), icracı sanatçının ve fonogram yapımcısının haklarını birlikte gündeme getirebilir. Bu nedenle kaydın kullanımı için ilgili tüm hak sahiplerinden izin alınması gerekebilir.
Haklar çoğunlukla meslek birlikleri aracılığıyla takip edilir.
Bağlantılı haklarda koruma süresi, eser sahibinin mali haklarına ilişkin süreden ayrı hesaplanır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 82. maddesine göre yapımcıların hakları, ilk tespitin yapıldığı tarihten başlayarak yetmiş yıl devam eder. Aynı maddede icracı sanatçıların haklarının, icranın tespitinin yapıldığı tarihten; icra tespit edilmemişse icranın ilk aleniyet kazanmasından itibaren yetmiş yıl süreceği düzenlenmiştir. Radyo ve televizyon kuruluşlarının hakları bakımından da programın ilk yayınlandığı tarihten itibaren aynı süre öngörülmüştür. Bu nedenle bir ses kaydının kullanımında yalnızca bestenin koruma süresine bakmak yeterli olmaz.
Sürenin doğru hesaplanabilmesi için ilk tespitin hangi tarihte gerçekleştiğinin belgelenmesi gerekir. Stüdyo sözleşmeleri, tespit tutanakları, meslek birliği kayıtları ve yayın arşivleri bu tarihi ortaya koyan belgeler arasındadır. Koruma süresi dolduğunda fonogram yapımcısının bağlantılı hakkı sona erer; ancak kayıtta yer alan beste ve söz gibi eserlerin koruma süresi devam ediyorsa kullanım yine izne tabi kalır. Bu ayrım; eski kayıtların yeniden yayımlanması, dijital platformlara yüklenmesi veya reklam ve dizi müziği olarak kullanılması gündeme geldiğinde uygulamada sıkça gözden kaçırılır.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 76. maddesi uyarınca bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen mahkemelerdir. Bu düzenleme uyarınca hukuk uyuşmazlıklarına fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi, ceza yönünden ise fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi bakar. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla görevli kılınmıştır.
Aynı maddede ispat bakımından da bir kolaylık öngörülmüştür. Davacı, iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter miktarda delil sunarsa, korunan fonogramları kullananların gerekli izin ve yetkileri aldıklarını belgelemeleri istenebilir. Uygulamada hak sahipliği; eser sahibi ve icracı sanatçıdan mali hakları devraldığını gösteren yazılı sözleşmelerle, Kanunun 13. maddesi kapsamında yaptırılan kayıt ve tescil belgeleriyle, meslek birliği yetki belgeleriyle ve dijital dağıtım raporlarıyla ortaya konur. Bu belgelerin dava açılmadan önce eksiksiz derlenmesi, yargılamanın seyrini doğrudan etkiler.
Bir icranın veya seslerin ilk tespitini (kaydını) sağlayan ve sorumluluğunu üstlenen kişidir.
Ses kaydının çoğaltılması, dağıtılması, kiralanması ve umuma iletilmesine izin verme hakkına sahiptir.
Duruma göre eser sahibi, icracı sanatçı ve fonogram yapımcısının izinleri birlikte gerekebilir.
Telif hakkı, eser sahipliği ve fikri haklara ilişkin uyuşmazlıklarda hukuki destek için bize ulaşın.
Bağlantılı Haklar Nedir? hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›Makaleİcracı Sanatçı Hakları hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›MakaleMüzik Eserlerinde Telif Hakları hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›MakaleGüzel sanat eserleri resim, heykel ve özgün tasarımları kapsar; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca sahibinin hakları ile korumanın sınırları anlatılıyor.
Devamını oku ›Makaleİktibas serbestisi, kaynak göstermek koşuluyla eserden alıntı yapılmasına imkân tanır; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndaki sınırlar ve şartlar anlatılıyor.
Devamını oku ›MakaleTelif Haklarında Meslek Birlikleri hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›