Denetimli Serbestlik Tedbiri

Denetimli Serbestlikten Yararlanma Şartları

5275 sayılı Kanun m.105/A uyarınca hükümlünün cezasının belirli bir kısmını infaz kurumunda iyi halli olarak geçirmiş olması ve kalan cezasının belirli bir süreyi aşmaması gerekir. Koşullu salıvermeye göre daha erken bir aşamada uygulanabilen bir imkândır ve bu yönüyle farklı bir infaz seçeneği sunar. Hükümlünün aile bağlarını sürdürmesine ve çalışma hayatına devam etmesine imkân tanıması bu tedbirin önemli avantajlarındandır. Bu tedbir, hükümlünün toplumla bağlarını koparmadan cezasını infaz etmesine imkân tanır.

Hükümlünün toplum içinde denetimli serbestlikle infaza uygun bir konut ve çalışma imkânına sahip olması da değerlendirme sürecinde dikkate alınan unsurlar arasındadır ve bu koşulların varlığı idare tarafından ayrıca araştırılır. Sosyal çevre incelemesi adı verilen bu araştırma, hükümlünün toplumsal yaşama uyum sağlama potansiyelini de değerlendirir. Başvuru sürecinde hükümlünün ailesi ve sosyal çevresi de değerlendirmeye dahil edilebilir.

Elektronik İzleme ve Yükümlülükler

Denetimli serbestlik tedbirinden yararlanan hükümlü genellikle elektronik kelepçe gibi izleme sistemleriyle takip edilir, belirlenen saatlerde belirli bir adreste bulunma yükümlülüğü de uygulamanın önemli bir parçasıdır ve bu yükümlülüklere uyum sürekli olarak denetlenir.

Hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen program ve yükümlülüklere uyması, bu haktan yararlanmaya devam edebilmesinin temel koşuludur; yükümlülüklere uymamakta ısrar etmesi hâlinde infaz hâkimi, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir.

Yükümlülüklere Aykırılık Halinde Sonuçlar

Hükümlünün hakkında belirlenen yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar etmesi halinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine kalan cezasının açık ceza infaz kurumunda infazına karar verilir; bu durum sürecin ciddiyetle yürütülmesini gerektirir ve hükümlünün sorumluluk bilinciyle hareket etmesini zorunlu kılar.

Ayrıca tedbir uygulanırken işlendiği iddia olunan ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması hâlinde, infaz hâkimi hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir; kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa tedbirle infaza devam edilir. Bu nedenle bu dönemde hükümlünün davranışlarına özen göstermesi büyük önem taşır. Yükümlülüklere kısmi olarak uyulmaması durumunda önce uyarı verilmesi de uygulamada rastlanan bir yöntemdir.

Kimler Yararlanamaz ve 2025 Değişikliğiyle Gelen Asgari Süre

5275 sayılı Kanun m.105/A, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi üzerine uygulanır; karar, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi tarafından verilir. Maddeye 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için, beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir.

Bazı hükümlüler için süre daha uzun tutulmuştur. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler ile maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde yararlanabilir. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâlinin Adli Tıp Kurumundan alınan ya da tam teşekküllü hastane sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmesi aranır.

Kanun bir de kesin bir dışlama getirir: adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu infaz usulünden yararlanamaz. Yükümlülük ihlallerinin sonucu da nettir. Kurumdan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmeme, yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar etme ya da kuruma geri dönmek isteme hâllerinde hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine infaz hâkimi karar verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik ile koşullu salıverme aynı mı?

Hayır, denetimli serbestlik daha erken bir aşamada uygulanabilen ve elektronik izleme gibi ek yükümlülükler içeren farklı bir infaz şeklidir. Bu fark, iki kurumun farklı infaz aşamalarında devreye girmesinden kaynaklanır.

Elektronik kelepçe takılması zorunlu mudur?

Uygulamada denetimli serbestlik tedbirinden yararlananların çoğunluğu için elektronik izleme sistemi kullanılır, bu durum bireyselleştirilmiş infaz planına göre belirlenir. Bu karar, hükümlünün kalan cezasının infaz şekli üzerinde doğrudan etkilidir.

Yükümlülüklere uyulmazsa ne olur?

Yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar edilmesi halinde hükümlü, infaz hâkiminin kararıyla kalan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilir. Bu karar, hükümlünün kalan cezasının infaz şekli üzerinde doğrudan etkilidir.

Adli para cezası hapse çevrilen kişi denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?

Yararlanamaz. 5275 sayılı Kanun m.105/A'nın dördüncü fıkrası uyarınca, adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu infaz usulünden yararlanamaz. Hapis yerine uygulanabilecek diğer seçenekler bakımından ise kısa süreli hapsin çevrilmesi başlığı, bu infaz usulüyle birlikte okunabilir. Hükümlünün cezasını hangi kurumda ve hangi koşullarda geçireceği sorusu ise açık cezaevine ayrılma kurallarıyla birlikte ele alındığında daha net bir tablo ortaya çıkar.