Çocukla Kişisel İlişki Kurulması

Kişisel İlişki Hakkı

Velayet kendisine verilmeyen ya da çocuk kendisine bırakılmayan ana veya baba ile çocuk arasında uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı vardır (TMK m.323). Bu hak, çocuğun her iki ebeveynle bağını sürdürmesini amaçlar.

Kişisel ilişki, çocuğun yararı gözetilerek düzenlenir ve kural olarak engellenemez.

Kapsamın Belirlenmesi

Kişisel ilişkinin sıklığı ve kapsamı; çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlığı ve ebeveynlerin koşulları dikkate alınarak belirlenir. Hafta sonları, dini ve resmî bayramlar ile yaz tatili yaygın olarak düzenlenen dönemlerdir (TMK m.324).

Koşullar değiştiğinde, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir.

İlişkinin Engellenmesi

Kişisel ilişkinin haklı bir neden olmaksızın engellenmesi, çocuğun yararına aykırıdır ve velayetin değiştirilmesi de dahil olmak üzere çeşitli sonuçlara yol açabilir. Üçüncü kişiler bakımından da, olağanüstü hâllerde kişisel ilişki kurulması mümkündür (TMK m.325).

Kararın İcrası ve Adli Destek Müdürlükleri

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesi, yapılan düzenlemeyle icra dairelerinden alınarak Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A). Bu değişikliğin amacı, çocuğun üstün yararını gözeten ve onu icra baskısından uzak tutan bir teslim usulü kurmaktır. Süreç, uzman eşliğinde ve çocuğun psikolojik bütünlüğü korunarak yürütülür. Böylece kararın yerine getirilmesi, tarafların doğrudan karşı karşıya gelmesini gerektirmeyen ve çocuğun korunmasını önceleyen bir çerçevede gerçekleştirilir.

Talep üzerine müdürlük tarafları teslim yeri ve zamanı konusunda bilgilendirir; gerektiğinde teslim, uzman gözetiminde uygun bir mekânda gerçekleştirilir. Kararın yerine getirilmesini zorlaştıran veya çocuğu olumsuz etkileyen davranışlar bakımından kanunda ayrıca yaptırımlar öngörülmüştür. Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi hâlinde aile mahkemesinden velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Bu nedenle engellemelerin tarih ve tanık bilgileriyle birlikte kayıt altına alınması önem taşır. Kayıtların düzenli tutulması, ileride açılacak davada iddianın somut olgularla desteklenmesini sağlar ve mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilecek Noktalar

Sık karşılaşılan hatalardan ilki, kişisel ilişki hükmünün belirsiz biçimde kurulmasıdır. Teslim ve iade saatlerinin, teslim yerinin, bayram ile yaz tatiline ilişkin günlerin açıkça yazılmadığı kararlar uygulamada yeni uyuşmazlıklara yol açar. İkinci hata, çocuğun yaşına ve okul düzenine uygun olmayan bir program talep edilmesidir; küçük yaştaki çocuklar için yatılı ilişki her zaman uygun görülmeyebilir. Talebin çocuğun günlük yaşamıyla uyumlu ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi sonucu doğrudan etkiler. Ayrıca kararda okul dönemi ile tatil dönemi ayrımının yapılması, uygulamada ortaya çıkan çakışmaları büyük ölçüde önler.

Bir diğer yaygın hata, kişisel ilişkiyi tek taraflı olarak askıya almaktır. Nafakanın ödenmemesi veya taraflar arasındaki kişisel anlaşmazlıklar, kişisel ilişkinin engellenmesini haklı kılmaz. Aynı şekilde, çocuğu görüşmeye hazırlamayan veya kararlaştırılan saatte hazır bulundurmayan tarafın davranışı sonraki davalarda aleyhine değerlendirilebilir. Koşullar gerçekten değişmişse izlenmesi gereken yol fiilî direnç değil, mahkemeden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini istemektir. Aksi tutum hem çocuğa zarar verir hem de hak kaybı doğurur. Bu yol izlendiğinde talep, mahkemenin değerlendirmesine somut gerekçelerle sunulmuş olur ve çocuğun düzeni korunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişisel ilişki hakkı kime tanınır?

Velayet kendisine verilmeyen ana veya babaya; olağanüstü hâllerde üçüncü kişilere (örneğin büyükanne ve büyükbabaya) da tanınabilir.

Kişisel ilişki engellenirse ne olur?

Haklı neden olmadan engelleme çocuğun yararına aykırıdır ve velayetin değiştirilmesi dahil sonuçlara yol açabilir.

Kişisel ilişki düzeni değiştirilebilir mi?

Evet. Koşulların değişmesi hâlinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi mahkemeden istenebilir.