SGK’nın iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle yaptığı ödemeleri işverene veya üçüncü kişiye rücu etmesinin şartları ve sınırları.
SGK rücu davası, Kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri sorumlulardan geri istemesidir. 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, yapılan ve ileride yapılacak ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri toplamı işverene ödettirilir; sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Zarar üçüncü kişinin kusurundan doğmuşsa bu değerin yarısı rücu edilir.
Dayanak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.215510 sayılı Kanun m. 21/1 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı işverene ödettirilir.
İki sınır vardır. Birincisi: tutar, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır. İkincisi: işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Yani her özen gösterilmesine rağmen önlenemeyen olaylarda sorumluluk sınırlanır.
Oran değişir. m. 21/4 uyarınca iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir.
Bu hüküm özellikle alt işveren ilişkilerinde, taşeron çalışmalarında ve trafik kazası biçimindeki iş kazalarında uygulanır. Rücu alacağının kime ve hangi oranda yöneltileceği, kusur dağılımının bilirkişi raporuyla doğru saptanmasına bağlıdır.
Kanun bildirim yükümlülüğünü ayrı bir yaptırıma bağlar. m. 21/2 uyarınca iş kazasının üç iş günlük sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi hâlinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.
Benzer bir kural sağlık raporu için de vardır: çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gereken işlerde, rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir (m. 21/3). Bu iki hüküm, kusur tartışmasından bağımsız olarak işlemektedir.
Kanun m. 21/5 iki istisna sayar. Birincisi kamu görevlileriyle ilgilidir: iş kazası, kamu görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmişse, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, kurumuna veya ilgililere rücu edilmez.
İkincisi hak sahipleriyle ilgilidir: iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde, olayın meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya kusurlu sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu edilmez.
Savunmanın dört ekseni vardır. 1) İş kazası niteliği: olay 5510 m. 13 kapsamında mı? 2) Mevzuata aykırılık: risk değerlendirmesi yapılmış, eğitim verilmiş, kişisel koruyucu donanım sağlanmış ve kullanımı denetlenmiş mi? Bu belgeler sunulamıyorsa sorumluluk büyük ölçüde doğar.
3) Kaçınılmazlık: kanun bu ilkeyi açıkça anmaktadır; her türlü önlem alınmasına rağmen önlenemeyen olaylarda pay indirilir. 4) Sigortalının kusuru: talimatlara aykırı davranış, koruyucu donanımı kullanmama. Rücu davası iş mahkemesinde görülür ve Kurumun ödediği tutarın ilk peşin sermaye değeri üzerinden hesaplanması denetlenmelidir.
Rücu davasında işverenin en sık yaptığı hata, iş sağlığı ve güvenliği hizmetini dışarıdan aldığı için sorumluluğun da devredildiğini düşünmektir. 6331 sayılı Kanun m. 4/2 uyarınca işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz; m. 4/3 ise çalışanların iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin işverenin sorumluluğunu etkilemeyeceğini açıkça belirtir. Bu nedenle ortak sağlık güvenlik biriminin raporları tek başına yeterli savunma sayılmamalı, alınan önlemlerin işyerinde fiilen uygulandığı ayrıca belgelenmelidir.
İkinci yaygın hata, belgelerin kazadan sonra hazırlanmasıdır. 6331 sayılı Kanun m. 10 işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma, bu değerlendirme sonucunda alınacak tedbirleri ve kullanılacak koruyucu donanımı belirleme yükümlülüğü yükler. m. 17 ise eğitimin işe başlamadan önce, iş veya ekipman değişikliğinde verilmesini, iş kazası geçiren çalışana işe dönmeden önce ilave eğitim sağlanmasını öngörür. Tarihi kazadan önceye ait olmayan veya imzasız belgeler, kusur incelemesinde işverenin lehine değerlendirilmez.
Üçüncü hata, kusur tespitinin yapıldığı önceki yargılamaları takip etmemektir. İş kazasına ilişkin ceza soruşturması, iş kazası tespiti veya sigortalının açtığı tazminat davasında alınan kusur raporları rücu davasında da sıklıkla dikkate alınır. Bu dosyalarda rapora süresinde ve gerekçeli itiraz edilmemesi, sonradan yapılacak savunmayı zayıflatır. Kaçınılmazlık ve sigortalının kendi kusuru gibi savunmalar, ilk rapor aşamasından itibaren teknik belgelerle desteklenmeli ve her dosyada tutarlı biçimde ileri sürülmelidir.
İşverenin bildirim ve belge yükümlülüklerini ihlali, rücu alacağının yanı sıra idari yaptırım da doğurur; bu yaptırımlara karşı SGK idari para cezasına itiraz yolları ayrıca işletilmelidir.
İş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse rücu edilir (5510 s.K. m. 21/1).
Sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır. Ayrıca sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
İlk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir (m. 21/4).
Üç iş günlük sürede bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (m. 21/2).
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde, kusuru bulunan hak sahiplerine veya kusurlu sigortalının hak sahiplerine Kurumca rücu edilmez (m. 21/5).
Kıdem-ihbar tazminatından işçilik alacaklarına, iş kazasından mobbinge kadar tüm iş hukuku uyuşmazlıklarında CMY Hukuk & Danışmanlık olarak süreçlerinizi yürütüyoruz. Bize ulaşın.