İş Kazası Sonrası Ne Yapmalı?

Hangi Olay İş Kazası Sayılır?

5510 sayılı Kanun m. 13 iş kazasını beş hâlde tanımlar: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada; işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (kendi adına çalışanlarda yürüttüğü iş nedeniyle); görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda; emziren kadın sigortalının süt izni sırasında; ve işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar.

Sonuç unsuru geniştir: olayın sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getirmesi yeterlidir. Yani etkisi sonradan ortaya çıkan rahatsızlıklar da iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.

Bildirim Süreleri: Derhal ve 3 İş Günü

İşveren iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle doğrudan ya da taahhütlü posta ile yapılır (m. 13/2-a).

Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarda süre farklıdır: bildirim kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç iş günü içinde yapılır (m. 13/2-b). Ayrıca kaza işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmişse üç iş günlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar.

Kaza Anında Atılacak Adımlar

Sıra şudur: 1) Tıbbi müdahale ve hastaneye başvuru — muayenede olayın iş kazası olduğu mutlaka beyan edilmeli ve kayda geçirilmelidir; sonradan bu kaydı oluşturmak çok zordur. 2) Kolluğa bildirim yapıldığından emin olunması. 3) İşyerinde kaza tutanağı tutulması ve tanık isimlerinin yazılması.

4) Olay yerinin, makinenin ve varsa eksik koruyucu donanımın fotoğraflanması. 5) Kişisel koruyucu donanım, eğitim ve risk değerlendirmesi belgelerinin talep edilmesi. Bu deliller sonradan üretilemez ve kusur oranını belirleyen unsurlardır.

SGK Bildirmezse veya Kabul Etmezse

İşveren bildirim yapmazsa sigortalı veya hak sahipleri doğrudan SGK’ya başvurabilir. Kurum, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında karar verebilmek için gerektiğinde denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurları veya Bakanlık iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yapabilir (m. 13/3).

⚠️ Aynı fıkra bir uyarı da içerir: soruşturma sonunda bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, yersiz yapılan ödemeler gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan tahsil edilir. Kurum olayı iş kazası saymazsa, bu işleme karşı iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır.

Sonraki Haklar Nelerdir?

İş kazası üç ayrı hak doğurur. 1) SGK yardımları: geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, hak sahiplerine gelir bağlanması. 2) İşverene karşı tazminat: maddi ve manevi tazminat davası — ayrıntı için iş kazası tazminatı ve tazminat kalemleri yazılarımıza bakınız.

3) Ceza sorumluluğu: yaralama veya ölüm sonucu doğmuşsa taksirle yaralama/öldürme bakımından soruşturma yürütülür. Ayrıca ölümlü kazalarda hak sahipleri destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Kusur oranları bilirkişi raporuyla belirlenir; rapora süresinde ve gerekçeli itiraz belirleyicidir.

İş Kazasından Sonra Hak Kaybına Yol Açan Hatalar

İş kazasından sonra en sık hak kaybı, istirahat raporu ve tedavi kayıtlarının eksik bırakılmasından doğar. Geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla ödenir (5510 s.K. m. 18/1). Ödenek, yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi üzerinden hesaplanır (m. 18/3). Raporların asılları veya onaylı örnekleri ile hastane çıkış belgeleri düzenli biçimde saklanmalıdır.

İkinci risk, tedavi sürecinde sigortalının kendi davranışıdır. Kabul edilebilir bir mazeret olmaksızın hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uyulmaması nedeniyle tedavi süresi uzar veya iş göremezlik oranı artarsa, ödenek ya da gelir dörtte birine kadar eksiltilebilir (m. 22/1-a). Tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olunduğuna dair belge alınmadan işe başlanırsa geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez; ödenmiş olanlar geri alınır (m. 22/1-d).

İşverenin bildirim yapmaması, sigortalının ödeneğini kural olarak ortadan kaldırmaz. Kaza üç iş günü içinde Kuruma bildirilmemişse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir (m. 21/2). Sigortalı hiç bildirilmeden çalıştırılmışsa da gelir ve ödenekler Kurumca ödenir, masraflar işverene ödettirilir (m. 23/1-2). Kendi adına ve hesabına çalışanlarda ise süresinde bildirim yapılmazsa ödenekler ancak bildirim tarihinden itibaren ödenir (m. 22/2).

Konunun pratikteki uzantılarından biri iş kazasının bildirim süreleri başlığı altında incelenir. Kazanın işverenin sağladığı personel taşıtında meydana geldiği hâllerde ise servis aracı kazası ve tazminat başlığındaki açıklamalar da dikkate alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazası SGK’ya kaç gün içinde bildirilir?

İşveren tarafından kolluğa derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir (5510 s.K. m. 13/2-a).

Servisle işe giderken kaza geçirdim, iş kazası mı?

Evet. Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar iş kazası sayılır (m. 13/1-e).

İşveren bildirim yapmazsa ne olur?

Sigortalı veya hak sahipleri doğrudan SGK’ya başvurabilir. Kurum gerekirse müfettiş soruşturması yaptırır. Kurum olayı iş kazası saymazsa iş mahkemesinde tespit davası açılır.

Kaza işyeri dışında oldu, süre ne zaman başlar?

Kaza işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmişse üç iş günlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Hastanede ne söylemeliyim?

Olayın iş kazası olduğunu mutlaka beyan edin ve kayda geçirtin. Bu kayıt sonradan oluşturulamaz ve iş kazası tespitinde belirleyici olur.