İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu

Suçun İşlenme Biçimleri

TCK m.184 kapsamında ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapmak ya da yaptırmak, ruhsatsız başlatılan inşaatların şantiyelerine elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade etmek ve yapı kullanma izni alınmamış binalarda sınai faaliyete müsaade etmek bu suçun farklı işlenme şekilleridir. Yapı tamamlanmasa dahi belirli aşamalarda suç oluşabilir. Temel atma, kaba inşaat veya iskan aşamasından hangisinde tespit yapıldığı, soruşturmanın nasıl yürütüleceğini etkileyebilir. Bu suç, şehirlerin planlı ve güvenli şekilde gelişmesini sağlamayı amaçlayan önemli bir düzenlemedir.

Ayrıca, imar planlarına veya kentsel dönüşüm kararlarına aykırı yapılaşmalar da bu madde kapsamında değerlendirilir, çünkü amaçlanan şehirlerin düzenli ve güvenli gelişmesini korumaktır ve deprem gibi risklere karşı yapı güvenliğini sağlamaktır. Özellikle statik projeye aykırı yapılan değişiklikler, hem imar kirliliği hem de yapı güvenliği açısından ayrıca değerlendirilir. Kaçak katların sonradan ilave edilmesi de mevcut ruhsata aykırılık oluşturarak bu suç kapsamında değerlendirilebilir.

Etkin Pişmanlık ve Yapı Kayıt Belgesi

Kanun, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapının imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilmesi durumunda birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davasının açılmamasını, açılmış davanın düşmesini ve mahkûm olunan cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kalkmasını öngörür ve bu durum failin durumunu düzeltmesini teşvik eder.

Uygulamada zaman zaman çıkarılan yapı kayıt belgesi düzenlemeleri, mevcut ruhsatsız yapıların belirli şartlarda kayıt altına alınmasını sağlayarak ceza sorumluluğunu etkileyebilir, ancak bu düzenlemelerin kapsamı zamana göre değişir ve güncel mevzuatın kontrol edilmesi gerekir. Bu düzenlemelerden yararlanabilmek için genellikle belirli bir başvuru süresi ve harç ödemesi öngörülür.

Belediye Denetimi ve Soruşturma

İmar kirliliğine neden olma suçunda soruşturma genellikle belediye zabıta ve imar müdürlüğünün tuttuğu tutanaklarla başlar, bu tutanaklar yapının ruhsat durumunu ve aykırılıklarını somut olarak ortaya koyar ve soruşturmanın temel dayanağını oluşturur.

Bu suç resen soruşturulan suçlardandır, çünkü doğrudan kamu düzenini ve şehir planlamasını ilgilendirir, bu nedenle mağdurun şikayeti aranmaksızın soruşturma başlatılabilir ve belediyenin bildirimi üzerine savcılık harekete geçer.

Üç Ayrı Fiil, Yer Sınırı ve 12 Ekim 2004 İstisnası

TCK m.184 üç ayrı fiili cezalandırır. Birinci fıkrada yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan ya da yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır. İkinci fıkra, ruhsatsız başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişiyi aynı cezaya tabi tutar. Üçüncü fıkra ise yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır.

Maddenin yer bakımından bir sınırı vardır: üçüncü fıkra hariç olmak üzere bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Bu nedenle olayın gerçekleştiği yerin niteliği, suçun oluşup oluşmadığını doğrudan belirler.

Beşinci fıkra etkin pişmanlıktan da güçlü bir sonuç doğurur: kişinin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Ayrıca 29/6/2005 tarihli ve 5377 sayılı Kanunla eklenen altıncı fıkra uyarınca ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ruhsatsız başlanan ama bitmemiş inşaat suç oluşturur mu?

Evet, yapı tamamlanmasa dahi ruhsatsız inşaata başlanması belirli aşamalarda suç oluşturabilir. Bu durum, inşaatın herhangi bir aşamasında ruhsatsızlığın tespit edilmesiyle ortaya çıkabilir.

Ruhsatsız yapıyı sonradan uygun hale getirmek cezayı etkiler mi?

Evet, binanın imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilmesi hâlinde kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer ve mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar (TCK m.184/5). Yapı kayıt belgesi düzenlemelerinin kapsamı zaman içinde değişebildiğinden güncel mevzuatın takip edilmesi önerilir.

Bu suç şikayete mi bağlıdır?

Hayır, kamu düzenini ilgilendirdiğinden resen soruşturulur, belediye tutanakları soruşturmayı başlatan temel belgedir. Bu bildirim, soruşturmanın başlaması için genellikle yeterli sayılır.

Yapıyı ruhsata uygun hâle getirmek ceza sonuçlarını ortadan kaldırır mı?

TCK m.184'ün beşinci fıkrası uyarınca binanın imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilmesi hâlinde birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer ve mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.