TMK m. 747'ye göre taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir. Geçit, önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşudan, sonra bundan en az zarar görecek olandan istenir.
Genel yola bağlantısı olmayan veya bağlantısı yetersiz kalan taşınmazlar ekonomik olarak kullanılamaz. Kanun bu duruma, komşu taşınmaz üzerinde bedel karşılığında kurulacak bir geçit irtifakıyla çözüm getirir: 4721 sayılı TMK m. 747 uyarınca malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir.
Geçit hakkı tapuya irtifak olarak tescil edilir; taşınmaza bağlı olduğundan sonraki maliklere de geçer ve el değiştirmeden etkilenmez.
Davanın temel koşulu zorunluluktur: taşınmazın genel yola hiç çıkışı yoksa ya da mevcut çıkış, taşınmazın niteliğine ve kullanım amacına göre yetersizse geçit istenebilir. Salt daha kısa veya daha rahat bir yol elde etme amacı zorunluluk sayılmaz.
Zorunluluğun bulunup bulunmadığı; keşif, fen bilirkişisi incelemesi ve taşınmazın konumunu gösteren krokilerle belirlenir. Taşınmazın tarımsal ya da yapılaşmış olması, geçidin genişliği ve güzergâhı bakımından önem taşır.
Zorunluluk değerlendirmesi taşınmazın mevcut kullanımına göre yapılır; ileride yapılması düşünülen projeler için önceden geçit istenemez.
Kanun bir sıra öngörür: geçit, ilk önce kendisinden geçit istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşudan; daha sonra geçitten en az zarar görecek olandan istenir.
Önceden tek parça iken bölünen taşınmazlarda geçidin öncelikle bölünen parçalar arasında kurulması bu kuralın tipik uygulamasıdır. Mahkeme, güzergâh seçiminde iki tarafın menfaatini birlikte gözetmek zorundadır.
Geçit hakkı ancak tam bir bedel karşılığında kurulur; bedel, yükümlü taşınmazda oluşacak değer kaybı esas alınarak bilirkişilerce hesaplanır ve hükümden önce depo ettirilir.
Kararda geçidin genişliği, güzergâhı ve krokisi açıkça gösterilir; hüküm kesinleştiğinde geçit hakkı, yükümlü taşınmazın tapu kütüğüne irtifak olarak tescil edilir.
Dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır; yükümlü kılınması olası tüm komşu taşınmaz maliklerinin davaya dahil edilmesi gerekir.
Yargılamada birden çok güzergâh alternatifi bilirkişilerce karşılaştırılır; en az zarar veren ve amaca en uygun düşen güzergâh seçilir. İhtiyaç ortadan kalkarsa yükümlü taşınmaz maliki geçidin kaldırılmasını isteyebilir.
Geçit davaları teknik ağırlıklıdır: krokisiz veya ölçüsüz kurulan hükümler infaz edilemez ve bozma nedenidir. Güzergâh üzerindeki yapılar, ağaçlar ve ekili alanlar bedelin hesabında dikkate alınır.
Fiilen yıllardır kullanılan bir geçidin varlığı, hukuken kurulmuş bir irtifak bulunmadıkça hak sağlamaz; bu nedenle fiili kullanım güvence altına alınmak isteniyorsa davanın açılması gerekir.
Kadastro çalışmaları veya imar uygulaması sonucu taşınmaz yola kavuşursa geçide ihtiyaç kalmaz; yükümlü malik irtifakın terkinini talep edebilir.
Önceki mülkiyet ve yol durumuna göre geçit vermesi en uygun düşen komşuya, sonra geçitten en az zarar görecek komşuya karşı açılır; olası tüm yükümlü malikler davaya katılır.
Hayır; kanun tam bir bedel öngörür. Bedel bilirkişilerce hesaplanır ve karar öncesinde depo ettirilir.
Evet; hüküm kesinleşince geçit, yükümlü taşınmazın tapu kütüğüne irtifak hakkı olarak tescil edilir ve sonraki maliklere karşı da geçerlidir.
Hayır; salt kolaylık sağlama amacı yeterli değildir. Genel yola çıkışın hiç bulunmaması veya yetersiz olması gerekir.
Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesidir.
Tapu, imar ve kamulaştırma uyuşmazlıklarında hukuki destek için bize ulaşın.