Ticari defterler, tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda önemli bir ispat aracıdır. Ancak defterlerin delil değeri, usulüne uygun tutulmuş olmalarına ve karşı tarafın da tacir olmasına bağlıdır.
Her tacir, ticari defterlerini Türk Ticaret Kanunu ve vergi mevzuatına uygun biçimde tutmak zorundadır. Açılış ve kapanış onayları, kayıtların düzenli ve gerçeğe uygun tutulması bu yükümlülüğün parçasıdır.
Usulüne uygun tutulan ve birbirini doğrulayan defterlerin kayıtları, sahibi lehine delil olabilir. Bunun koşulu; defterlerin kanuna uygun tutulması, onayların bulunması ve karşı tarafın da defterlerinin aynı yönde olması veya hiç bulunmamasıdır.
Bir tacirin defterlerindeki kayıtlar, kendi aleyhine de delil oluşturur. Taraf, defterindeki kendi lehine olan kısma dayanıp aleyhine olan kısmı reddedemez; defter bir bütün olarak değerlendirilir.
Uyuşmazlıkta defterler genellikle bilirkişi incelemesine tabi tutulur. Kayıtların dayanağı belgelerle (fatura, dekont, sözleşme) uyumu araştırılır. Dayanağı olmayan kayıtların ispat gücü zayıftır.
Ticari alacak davalarında defterler çoğu kez belirleyici olur. Bu nedenle defterlerin düzenli tutulması ve dayanak belgelerin saklanması, tacirin olası uyuşmazlıklarda hak kaybını önler.
Usulüne uygun tutulan ticari defter kayıtları, sahibi ve halefleri lehine delil olabilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.222). Bunun için defterlerin eksiksiz ve kanuna uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılmış ve kayıtların birbirini doğrulamış olması; ayrıca karşı tarafın defter kayıtlarının bunlara aykırı olmaması veya karşı tarafın defterlerini ibraz etmemesi aranır.
Evet. Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.222/4). Usulüne uygun tutulan defterlerde de sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz; defter bir bütün olarak değerlendirilir. Bu nedenle kayıtların gerçeğe uygun tutulması önem taşır.
Evet. Her tacir, ticari defterlerini tutmak ve bu defterlerde işletmesinin ticari ve mali durumunu açıkça göstermekle yükümlüdür (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.64). Defterler ile saklanması zorunlu belgeler, son kayıt tarihinden itibaren on yıl süreyle saklanır (m.82). Uyuşmazlıkta defterler çoğunlukla bilirkişi incelemesine tabi tutulur.
Şirketler hukuku, ticari sözleşme ve uyuşmazlık yönetiminde hukuki destek için bize ulaşın.