Tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı mirasçılık sıfatına dayanılarak açılan istihkak davasının koşulları ve süreleri.
TMK m. 637 uyarınca yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek miras sebebiyle istihkak davası açabilir. Dava, mirasçılık sıfatına dayanan özel bir iade davasıdır.
Davanın ayırt edici yönü, davacının tek tek malların mülkiyetini değil, mirasçılık sıfatını ispat etmesinin yeterli olmasıdır. Bu nedenle dava, mirasçıya eşya hukukundaki istihkak davasına göre önemli bir kolaylık sağlar. Kanun açıkça belirtir: bu davada hâkim, mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıkları da çözer.
Davacı, mirasçılık sıfatı bulunan kişidir; yasal mirasçı olabileceği gibi atanmış mirasçı da olabilir. Vasiyet alacaklısı ise bu davayı açamaz; onun talebi kişisel nitelikte bir alacak talebidir. Davacının mirasçılık sıfatı çekişmeliyse, bu uyuşmazlık da aynı davada çözülür.
Davalı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimsedir. Davalının mirasçı olması gerekmez; kendisini mirasçı sanan kişi, mirasçılık belgesine dayanarak malı devralan kişi veya hiçbir hukuki sebep olmaksızın tereke malını elinde tutan üçüncü kişi davalı olabilir.
Kanun davacıya güçlü bir koruma sağlar. TMK m. 637/3 uyarınca hâkim, davacının istemi üzerine hakkın korunması için davalının güvence göstermesi veya tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi gerekli her türlü önlemi alır.
Tapu kütüğüne şerh verilmesi pratikte belirleyicidir: şerh olmadan davalı taşınmazı iyiniyetli üçüncü kişiye devrederse, mirasçı taşınmazı geri alamaz ve yalnızca tazminat isteyebilir. Bu nedenle dava açılırken ilk iş şerh talebi olmalıdır.
TMK m. 639 uyarınca miras sebebiyle istihkak davası, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi yirmi yıldır (m. 639/2). İyiniyet ölçütü burada süreyi ikiye katladığı için, davalının tereke malını hangi bilgiyle elinde tuttuğu davanın en kritik unsurudur. Bu süreler zamanaşımı niteliğinde olduğundan, hak düşürücü sürelerden farklı olarak ileri sürülmedikçe mahkemece re'sen dikkate alınmaz.
Mirasçının önünde birden çok yol olabilir ve doğru yolun seçimi sonucu belirler. Tereke malı üçüncü kişinin elindeyse ve dayanağı mirasçılık iddiasıysa miras sebebiyle istihkak davası açılır. Mirasbırakan malı sağlığında görünürde satış göstererek devretmişse yol muris muvazaası davasıdır.
Kazandırma geçerli ama saklı payı zedeliyorsa tenkis, ölüme bağlı tasarruf sakatsa iptal davası gündeme gelir. Uyuşmazlık yalnızca mirasçılar arasındaki paylaşımdan kaynaklanıyorsa açılacak dava paylaşma davasıdır. Süreler farklı işlediği için bu tercih ilk günlerde yapılmalıdır.
Yasal veya atanmış mirasçı açabilir (TMK m. 637). Vasiyet alacaklısı bu davayı açamaz; onun talebi kişisel nitelikte bir alacak talebidir.
Davacının tek tek malların mülkiyetini ispat etmesi gerekmez; mirasçılık sıfatını ve davalının tereke malını elinde bulundurduğunu ispat etmesi yeterlidir. Hâkim mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıkları da çözer.
Mirasçılığın ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde ölüm veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl; iyiniyetli olmayanlara karşı ise yirmi yıl (TMK m. 639).
Hâkim, davacının istemi üzerine davalının güvence göstermesi veya tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi her türlü önlemi alır (TMK m. 637/3). Şerh talebi dava açılırken yapılmalıdır.
Hayır. TMK m. 639'daki süreler zamanaşımı niteliğindedir; hak düşürücü sürelerden farklı olarak taraflarca ileri sürülmedikçe mahkemece re'sen dikkate alınmaz.
Marka, patent ve tasarım haklarınızın korunmasında hukuki destek için bize ulaşın.