HMK m. 176'ya göre taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; ancak aynı davada ıslah yoluna yalnız bir kez başvurulabilir. Islah, tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir ve bozma ya da kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin işlem yaparsa bu aşamada da mümkündür.
Islah, tarafın yargılama sırasında yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesine göre taraflardan her biri yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; ancak aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Bu sınır, ıslah hakkının hangi aşamada kullanılacağının baştan planlanmasını gerektirir.
Dayanak: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.176Islah, iddia ve savunmayı değiştirme-genişletme yasağının kanuni istisnasıdır: dilekçeler aşaması kapandıktan sonra taraflar, karşı tarafın rızası olmadan usul işlemlerini ancak ıslahla düzeltebilir.
En yaygın kullanım, dava değerinin artırılmasıdır: yargılama sırasında bilirkişi raporuyla ortaya çıkan gerçek zarar tutarına göre talep, ıslahla yükseltilir. Vakıaların değiştirilmesi ve dava konusunun genişletilmesi de ıslah kapsamındadır.
Islah, davanın taraflarına tanınmış bir haktır; mahkeme ıslah talebinin yerindeliğini denetlemez, yalnız kanuni koşulların bulunup bulunmadığına bakar.
Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir; kullanılan ıslah hakkı tükenmiş olur. Bu nedenle ıslahın zamanlaması stratejik önem taşır.
Kısmi ıslah da hakkı tüketir: dava değerini artırmak için kullanılan ıslahtan sonra, vakıa değişikliği için ikinci bir ıslah yapılamaz.
Bu sınırlama, yargılamanın sürüncemede bırakılmasını önlemeye yöneliktir; ıslah hakkı stratejik bir kozdur ve en verimli anda kullanılmalıdır.
Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. 2020 değişikliğiyle; Yargıtay'ın bozma veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde, mahkemenin tahkikata ilişkin işlem yapması hâlinde tahkikat bitene kadar ıslah yine mümkündür.
Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz; usulî kazanılmış haklar korunur.
Bu imkân, bozma sonrası ortaya çıkan yeni durumlara uyum sağlanmasına hizmet eder.
Islah sözlü veya yazılı yapılabilir; karşı taraf duruşmada hazır değilse ya da talep duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep veya tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir.
Islah tek taraflı bir usul işlemidir; karşı tarafın veya mahkemenin kabulüne bağlı değildir. Islahla artırılan kısım için harç tamamlanır.
Islahla dava tamamen ıslah ediliyorsa, yeni dava dilekçesi verilmesi gerekir; bu hâlde dava, ıslah tarihinden itibaren yeni dilekçedeki esaslara göre yürür.
Islahla artırılan alacak bölümüne karşı davalı zamanaşımı def'i ileri sürebilir; ıslah, artırılan bölüm bakımından zamanaşımını geriye etkili olarak kesen bir kurum olarak düzenlenmemiştir. Bu def'in sonucu, davanın hangi rejime tabi olduğuna göre değişir.
HMK m. 107'deki belirsiz alacak davası, 7589 sayılı Kanunla 31.07.2026 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra açılan kısmi davalarda talep, m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsus ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırılabilir; bu yolla artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. 31.07.2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında ise 7589 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi uyarınca m. 107 uygulanmaya devam eder.
Zarar tutarının yargılamada belirleneceği hâllerde 31.07.2026 sonrasında belirsiz alacak davası açılamaz. Dava kısmi dava olarak açılır ve talep, m. 109/4 uyarınca iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın aynı davada bir kez artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır ve harç artırım aşamasında tamamlanır. Bu yol, ıslah ihtiyacını ve zamanaşımı riskini azaltır.
Islah, yalnız usul işlemlerini düzeltir; maddi hukuk işlemleri (feragat, kabul, sulh) ıslahla geri alınamaz.
Islah dilekçesinde nelerin değiştirildiği açıkça yazılmalı; artırılan tutar, faiz başlangıcı ve harç tamamlaması net gösterilmelidir. Islahtan farklı olarak dilekçedeki şekli eksikliklerin giderilmesi ayrı kurallara bağlıdır; bu konu dava dilekçesindeki eksikliklerin tamamlanması başlığında ele alınır.
Aynı davada her taraf yalnız bir kez ıslah yapabilir; kısmi ıslah da bu hakkı tüketir.
Tahkikat sona erinceye kadar; bozma veya kaldırma sonrası ilk derece mahkemesi tahkikat işlemi yaparsa bu aşamada da yapılabilir.
Hayır; ıslah tek taraflı bir usul işlemidir. Karşı taraf yoksa talep kendisine bildirilir.
Evet; en yaygın kullanım budur. Artırılan kısım için harç tamamlanır ve davalı bu kısma karşı zamanaşımı def'i ileri sürebilir. Kısmi davada ayrıca m. 109/4 uyarınca talep artırımı mümkündür; bu yolla artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır.
Hayır; ıslah yalnız usul işlemlerini kapsar. Feragat, kabul ve sulh gibi işlemler ıslahla geri alınamaz.
Dilekçeler, süreler ve kanun yolları konusunda destek için bize ulaşın.