HMK m. 334'e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanır; karar, harç ve giderlerden geçici muafiyet ile gerektiğinde ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar.
Adli yardım, dava ve icra takibinin masraf duvarına takılmasını önleyen kurumdur. Yararlanma iki koşula bağlıdır: giderleri ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması.
Yoksunluk mutlak fakirlik değildir; ölçü, giderlerin kişinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora sokacak olmasıdır. Yabancıların yararlanması ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.
Adli yardım; dava, icra takibi, geçici hukuki korunma (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz) ve kanun yolu aşamalarının tamamında istenebilir; her aşamada ayrı değerlendirme yapılır.
HMK m. 335 uyarınca adli yardım kararı; tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar.
Mahkeme, sayılan imkânların yalnız bir kısmından yararlanmaya da karar verebilir; karar, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.
Avans olarak ödenen giderler; bilirkişi ücreti, keşif ve tebligat masrafları gibi kalemleri kapsar ve yargılama sonunda haksız çıkan tarafa yükletilir.
Adli yardım, asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeden istenir; dava açılırken dilekçeyle veya yargılama sırasında talep edilebilir. Talepte iddianın özeti ve dayanak deliller ile mali durumu gösteren belgeler sunulur.
Mali duruma ilişkin araştırmada gelir belgeleri, tapu ve araç kayıtları, sosyal yardım kayıtları ve muhtarlık fakirlik belgesi değerlendirilir; mahkeme gerektiğinde resen araştırma yapar.
Talep hakkında duruşma yapılmadan da karar verilebilir; ret kararının gerekçeli olması ve başvurucunun mali durumuna dair somut değerlendirme içermesi gerekir.
Ret hâlinde başvurucu, kanun yolundaki imkânlara göre karara itiraz edebilir; ayrıca mali durumun sonradan kötüleşmesi hâlinde yeni bir taleple mahkemeye başvurmak mümkündür.
Adli yardım muafiyeti geçicidir: yargılama sonunda giderler, haksız çıkan tarafa yükletilir; adli yardımdan yararlanan taraf haksız çıkarsa, ertelenen giderlerin tahsili gündeme gelebilir.
İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir; bu nedenle ilk başvurunun eksiksiz belgelerle yapılması önem taşır.
HMK'daki adli yardım ile baroların adli yardım büroları farklı kurumlardır: mahkemeden alınan kararla harç ve gider muafiyeti sağlanırken, barodan avukat görevlendirilmesi istenir.
İki yol birlikte de kullanılabilir; mahkemenin avukat teminine karar vermesi hâlinde görevlendirme baro tarafından yapılır.
Ceza yargılamasındaki zorunlu müdafilik ise CMK'ya tabi ayrı bir kurumdur; hukuk davalarındaki adli yardımla karıştırılmamalıdır.
Adli yardım talebi, harç yatırılmadan dava açılmasına imkân verir; talep dava dilekçesinde açıkça yazılmalı ve mali belgelerle desteklenmelidir.
Talep reddedilirse, verilen kesin süre içinde harcın yatırılması gerekir; aksi hâlde davanın açılmamış sayılması riski doğar.
Anayasa Mahkemesi kararları ve yüksek yargı uygulaması, adli yardımı mahkemeye erişim hakkının parçası olarak görür; sınırda kalan durumlarda yorum, başvurucu lehine yapılmalıdır.
Giderleri, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora sokmadan ödeyemeyecek olanlar; talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla yararlanır.
Harç ve giderlerden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini.
Asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeye; dava açılırken veya yargılama sırasında istenebilir.
Hayır; geçicidir ve hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. Haksız çıkan taraftan ertelenen giderler tahsil edilebilir.
Değil; mahkemeden alınan adli yardım gider muafiyeti sağlar, baro adli yardım bürosu avukat görevlendirir. İkisi birlikte kullanılabilir.
Dilekçeler, süreler ve kanun yolları konusunda destek için bize ulaşın.